Ngày xuất bản: 11/09/2026
Giám Đốc Chuyên Môn
Khi người thân ở giai đoạn cuối ăn ngày càng ít, gia đình thường rất lo lắng: “Mấy hôm nay bố chỉ ăn được vài thìa cháo, sợ ông đói quá” Vì thương, nhiều người cố dỗ dành, bón thêm từng miếng, dù người bệnh đã mệt hoặc quay mặt đi.
Thật ra, ở giai đoạn này, ăn ít là chuyện bình thường khi cơ thể đang dần yếu đi. Cố ép ăn có thể khiến người bệnh khó chịu, dễ sặc hoặc buồn nôn hơn. Thay vì cố cho ăn bằng mọi giá, gia đình nên hiểu sự thay đổi này và tập trung giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu nhất trong những ngày cuối.
Khi người bệnh cuối đời ăn ít dần rồi ngừng hẳn, gia đình rất dễ lo lắng rằng người bệnh đang bị đói hoặc mình chăm sóc chưa đúng cách. Thực tế, đây thường là một phần tự nhiên của quá trình cơ thể suy yếu. Khi nhu cầu năng lượng giảm, cảm giác đói và thèm ăn cũng dần biến mất.
Hệ tiêu hóa lúc này hoạt động chậm hơn, khiến thức ăn dễ gây đầy bụng, buồn nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy. Vì vậy, cố ép người bệnh ăn để “có sức” đôi khi lại khiến họ khó chịu hơn.
Ở bệnh nhân ung thư, hội chứng suy mòn do ung thư (cancer cachexia) cũng có thể khiến cân nặng và khối cơ tiếp tục giảm dù đã cố gắng bổ sung dinh dưỡng. Tuy nhiên, ăn uống kém đôi khi xuất phát từ những nguyên nhân có thể xử lý như đau, buồn nôn, loét miệng, táo bón, tác dụng phụ của thuốc hoặc khó nuốt.
Vì vậy, đừng vội xem việc bỏ ăn là dấu hiệu chắc chắn người bệnh đang ở những ngày cuối. Bác sĩ hoặc điều dưỡng nên đánh giá để xác định nguyên nhân và hướng dẫn cách chăm sóc phù hợp. Khi đã xác định đây là thay đổi tự nhiên của giai đoạn cuối đời, mục tiêu thường chuyển từ cố ép ăn sang giúp người bệnh dễ chịu và thoải mái hơn.
Ở giai đoạn hấp hối, người bệnh thường ăn uống ít dần vì cơ thể đã yếu và nhu cầu nạp năng lượng cũng giảm. Gia đình có thể cho người bệnh ăn hoặc uống khi họ muốn và vẫn nuốt được, nhưng không nên cố ép ăn hoặc uống khi người bệnh đã từ chối, khó nuốt hoặc quá buồn ngủ. Việc này đôi khi khiến họ khó chịu và gặp thêm những rủi ro không đáng có.
Dưới đây là những lý do không nên ép người bệnh ăn:
Khi khả năng nuốt suy giảm, thức ăn hoặc nước có thể đi vào đường thở thay vì xuống thực quản, gây hít sặc và viêm phổi hít. Nguy cơ này cao hơn khi người bệnh lơ mơ, ngủ nhiều hoặc phản xạ nuốt đã yếu. Vì vậy, nếu người bệnh đang ngủ hoặc quá buồn ngủ, không nên cố đánh thức để cho ăn.
Hệ tiêu hóa hoạt động chậm lại trong những ngày cuối. Cố cho người bệnh ăn hoặc uống nhiều có thể khiến bụng đầy, buồn nôn, nôn hoặc trào ngược, làm họ mệt mỏi và khó chịu hơn.
Khi chức năng tim và thận suy giảm, cơ thể khó đào thải lượng dịch đưa vào. Quá nhiều nước hoặc dịch truyền có thể làm phù, cổ trướng hoặc tăng tiết dịch đường hô hấp. Đây cũng có thể là một trong những nguyên nhân khiến tiếng thở trở nên khò khè, nhiều đờm vào những giờ cuối.
Khi người bệnh đã bước vào những tuần cuối đời, nuôi dưỡng nhân tạo có thể không mang lại lợi ích như gia đình kỳ vọng, và vẫn tiềm ẩn nguy cơ trào ngược, hít sặc, nhiễm trùng hoặc các biến chứng khác. Quyết định có sử dụng sonde hay phương pháp nuôi dưỡng nhân tạo nào cần được trao đổi với bác sĩ dựa trên tình trạng thực tế của người bệnh.
Điều gia đình cần nhớ là ăn ít dần thường là một phần tự nhiên của quá trình hấp hối. Cố ép người bệnh ăn nhiều hơn không giúp họ khỏe lên hay kéo dài thời gian sống. Thay vì tập trung vào lượng thức ăn, gia đình có thể ưu tiên cảm giác dễ chịu của người bệnh: cho ăn từng ít một khi họ muốn, hỗ trợ làm ẩm miệng và môi, đồng thời tôn trọng khi họ không muốn ăn.
Trong giai đoạn này, một bữa ăn không còn là mục tiêu phải hoàn thành. Sự thoải mái, nhẹ nhàng và cảm giác được ở bên người thân mới là điều đáng ưu tiên.
Dinh dưỡng là một phần quan trọng của quá trình chăm sóc. Ăn đủ năng lượng và chất đạm giúp duy trì khối cơ, hỗ trợ cơ thể đáp ứng điều trị và phục hồi tốt hơn.
Lúc này, các cách hỗ trợ tăng cân như chia nhỏ bữa ăn, tăng năng lượng trong khẩu phần, sử dụng sữa dinh dưỡng phù hợp hoặc kiểm soát các triệu chứng gây khó ăn vẫn có thể được áp dụng.
Mục tiêu chăm sóc sẽ chuyển sang giúp người bệnh dễ chịu nhất có thể. Việc ăn uống lúc này có thể giảm rất nhiều một cách tự nhiên.
Với phần lớn người bệnh ở giai đoạn này, cố gắng ăn nhiều hoặc truyền thêm dinh dưỡng – dịch qua đường tĩnh mạch thường không mang lại lợi ích rõ rệt. Thay vào đó, gia đình có thể tập trung làm dịu cảm giác khát, chăm sóc khoang miệng và giảm những khó chịu liên quan đến ăn uống.
Một số dấu hiệu cho thấy người bệnh có thể đang tiến gần những ngày cuối gồm:
Gia đình có thể tìm hiểu thêm về chăm sóc người bệnh ung thư tại nhà khi cái chết cận kề để chuẩn bị phù hợp hơn.
Nếu bạn không chắc người thân đang ở giai đoạn nào, đừng tự quyết định. Hãy trao đổi với bác sĩ để đánh giá tình trạng cụ thể. Một cách chăm sóc phù hợp khi người bệnh đang điều trị có thể trở thành gánh nặng khi họ bước vào giai đoạn cuối.
Khô miệng có thể khiến người bệnh cảm thấy khát dù họ uống rất ít. Dùng bàn chải mềm vệ sinh răng miệng, dưỡng ẩm môi và làm ẩm khoang miệng bằng một ít nước có thể giúp giảm khó chịu. Khi người bệnh còn tỉnh, có thể thực hiện khoảng 1 – 2 giờ/lần tùy tình trạng.
Nếu người bệnh vẫn nuốt an toàn, có thể cho ngậm một mẩu đá nhỏ, kem que hoặc uống vài thìa nước, sữa chua hay món họ yêu thích. Lúc này, điều cần quan tâm là cảm giác ngon miệng và dễ chịu, thay vì cố đáp ứng đủ lượng calo.
Thay vì cố tìm cách để người bệnh ăn nhiều hơn, hãy hỏi họ muốn ăn gì và ăn bao nhiêu. Ở giai đoạn cuối, gia đình có thể linh hoạt hơn với những chế độ ăn kiêng trước đây nếu bác sĩ không yêu cầu tiếp tục. Một món ăn họ yêu thích đôi khi khiến họ dễ chịu hơn nhiều so với một món “bổ dưỡng” nhưng không muốn ăn.
Chỉ cho ăn khi người bệnh tỉnh táo, có thể ngồi hoặc được nâng cao đầu giường. Dùng thìa nhỏ, cho từng lượng rất ít và để họ nuốt hết trước khi tiếp tục. Nếu xuất hiện ho, sặc hoặc giọng nói trở nên khò khè, ướt sau khi nuốt, nên dừng lại và báo ngay cho bác sĩ hoặc điều dưỡng chăm sóc.
Đau, buồn nôn, táo bón, khô miệng hoặc loét miệng đều có thể làm việc ăn uống trở nên khó chịu. Khi xử lý được những triệu chứng này, người bệnh có thể cảm thấy dễ chịu hơn và ăn uống được phần nào.
Khi người bệnh không muốn ăn, gia đình vẫn có rất nhiều cách để ở bên họ: nắm tay, lau người, xoa bóp nhẹ tay chân, mở bản nhạc quen thuộc hoặc đơn giản là ngồi cạnh và trò chuyện. Ngay cả khi người bệnh ít đáp lại, sự hiện diện và giọng nói quen thuộc vẫn có thể mang đến cho họ cảm giác an tâm.
Những cái vuốt ve yêu thương, trò chuyện tâm tình đôi khi còn giá trị hơn bất kỳ bữa ăn nào
Truyền dịch thường là điều gia đình nghĩ đến khi người bệnh ăn uống kém hoặc gần cuối đời. Cảm giác “ít nhất mình vẫn có thể làm gì đó” là hoàn toàn dễ hiểu. Tuy vậy, ở giai đoạn này, truyền dịch có thực sự giúp người bệnh dễ chịu hơn hay kéo dài thời gian sống hay không cần được xem xét dựa trên tình trạng cụ thể.
Khi nào truyền dịch có thể giúp người bệnh dễ chịu hơn?
Có thể cân nhắc thử truyền dịch khi người bệnh có dấu hiệu mất nước gây khó chịu, chẳng hạn như khát nhiều hoặc sảng, trong khi khả năng uống không đáp ứng đủ nhu cầu.
Trong trường hợp này, truyền dịch nên được xem là một biện pháp thử có mục tiêu rõ ràng: giúp giảm triệu chứng và cải thiện sự dễ chịu cho người bệnh.
Nếu tình trạng có cải thiện, bác sĩ có thể cân nhắc tiếp tục. Nếu không mang lại lợi ích hoặc bắt đầu gây khó chịu, việc giảm hoặc ngừng truyền cần được xem xét.
Sau khi bắt đầu, người bệnh cần được theo dõi thường xuyên, ít nhất mỗi 12 giờ. Việc truyền dịch nên được tiếp tục khi có dấu hiệu giúp người bệnh dễ chịu hơn và được giảm hoặc ngừng khi xuất hiện tác dụng phụ gây khó chịu như: phù chân tay tăng, bụng trướng, đờm dãi nhiều hơn, thở nặng hơn hay sưng đau tại vị trí kim truyền.
Ở giai đoạn cuối đời, mục tiêu chăm sóc thường hướng đến giảm khó chịu và giúp người bệnh được thoải mái nhất có thể. Vì vậy, truyền dịch cũng cần được đánh giá theo mục tiêu này. Đây không phải là quyết định cố định từ đầu đến cuối, mà có thể thay đổi theo triệu chứng và đáp ứng của người bệnh.
Gia đình tuyệt đối không nên tự ý truyền dịch tại nhà khi chưa có chỉ định và hướng dẫn theo dõi từ bác sĩ. Việc truyền dịch không đúng chỉ định hoặc không được kiểm soát có thể khiến người bệnh khó chịu hơn, đặc biệt khi cơ thể đã giảm khả năng xử lý lượng dịch đưa vào.
Nếu gia đình đang phân vân vì sao cần truyền dịch cho bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối, hãy trao đổi với bác sĩ về triệu chứng hiện tại, mục tiêu của việc truyền và những dấu hiệu cho thấy nên tiếp tục hay dừng.
Ở giai đoạn cuối, những chuyện như có nên tiếp tục cho ăn, có cần truyền dịch hay làm thế nào để người bệnh an toàn khi nuốt có thể khiến gia đình rất khó quyết định. Bạn không cần phải tự mình làm tất cả. Bác sĩ và điều dưỡng chuyên môn có thể đánh giá tình trạng thực tế, giải thích các lựa chọn và cùng gia đình đưa ra hướng chăm sóc phù hợp.
Khi người bệnh bước vào giai đoạn cuối, sự chăm sóc đúng lúc và đúng cách có thể giúp cả người bệnh lẫn gia đình nhẹ lòng hơn. Dịch vụ chăm sóc giảm nhẹ tại nhà của PK Việt Úc được thiết kế để đồng hành cùng gia đình trong từng ngày của giai đoạn này.
PK Việt Úc đã hoạt động hơn 10 năm và đã đồng hành cùng hơn 100.000 khách hàng. Bác sĩ gia đình đánh giá tình trạng bệnh và kiểm soát triệu chứng. Điều dưỡng đến tận nhà theo dõi sức khỏe, chăm sóc miệng, đánh giá khả năng nuốt, thực hiện tiêm truyền theo y lệnh và hướng dẫn người nhà cách chăm sóc an toàn. Gia đình có thể lựa chọn thời gian chăm sóc từ 3h, 6h, 12h đến 24 giờ/ngày tại Hà Nội và TP.HCM.
Đội ngũ y tế PK Việt Úc cũng phối hợp với bác sĩ đang điều trị để cập nhật kịp thời những thay đổi về triệu chứng, sức khỏe và đáp ứng điều trị. Nhờ đó, kế hoạch chăm sóc tại nhà được điều chỉnh sát với diễn biến thực tế, giúp việc theo dõi liền mạch và gia đình yên tâm hơn khi có vấn đề phát sinh.
Liên hệ PK Việt Úc ngay hôm qua Hotline: 18006894 (TP.HCM) – 18006896 (Hà Nội) hoặc nhắn tin qua Zalo để được tư vấn miễn phí – để người thân được chăm sóc đúng cách, an toàn và trọn vẹn yêu thương ngay tại nhà.
Giám Đốc Chuyên Môn
Giám đốc Y khoa và đồng sáng lập các Phòng khám Việt Úc; Bác sĩ với hơn 30 năm kinh nghiệm trong y tế toàn cầu.
Tiểu sử