Ngày xuất bản: 11/09/2026
Giám Đốc Chuyên Môn
Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế cho thăm khám và chỉ định của bác sĩ điều trị. Mọi thay đổi về thuốc, đặc biệt là thuốc giảm đau và thuốc an thần, cần có chỉ định của nhân viên y tế.
Khi bác sĩ cho biết bệnh đã ở giai đoạn không còn đáp ứng với điều trị đặc hiệu, điều gia đình muốn biết nhất thường là: “Người bệnh còn bao lâu nữa?”. Không ai có thể dự đoán chính xác, nhưng cơ thể thường xuất hiện những thay đổi báo hiệu thời điểm cuối đang đến gần.
Với ung thư phổi giai đoạn cuối, nhiều dấu hiệu liên quan đến hô hấp như khó thở tăng dần, thay đổi nhịp thở, ho và nhiều đờm. Biết trước những biểu hiện này giúp gia đình bình tĩnh hơn, nhận ra khi nào cần liên hệ nhân viên y tế và khi nào điều người bệnh cần nhất chỉ là một người thân ở bên, nhẹ nhàng nắm tay và trò chuyện.
Ung thư phổi giai đoạn cuối là khi tế bào ung thư đã lan sang các cơ quan khác như phổi đối bên, não, gan, xương hoặc tuyến thượng thận. Ở giai đoạn này, mục tiêu điều trị thường là kiểm soát bệnh và giảm các triệu chứng khó chịu, thay vì chữa khỏi hoàn toàn.
Gia đình cũng nên phân biệt giai đoạn cuối với giai đoạn cận tử. Hai giai đoạn này có biểu hiện và nhu cầu chăm sóc khá khác nhau:
Dấu hiệu cho thấy người bệnh đang chuyển sang giai đoạn cận tử thường thể hiện rõ qua sinh hoạt hàng ngày. Người bệnh có thể nằm liệt giường, khó tự trở mình, cần người hỗ trợ hầu hết hoạt động, ăn uống rất ít trong nhiều ngày và ngủ nhiều hơn, đôi khi khó đánh thức.
Nếu người bệnh phải nằm giường quá nửa thời gian trong ngày và sức khỏe tiếp tục giảm nhanh theo từng tuần, thậm chí từng ngày – gia đình nên sớm trao đổi với bác sĩ về kế hoạch chăm sóc cuối đời và kiểm soát triệu chứng.
Khó thở là triệu chứng thường gặp và dễ khiến người bệnh hoảng sợ. Nguyên nhân có thể do khối u chèn ép đường thở, tổn thương tại phổi, thiếu máu hoặc tràn dịch màng phổi (tích tụ dịch quanh phổi).
Ban đầu, người bệnh có thể chỉ hụt hơi khi đi lại hoặc leo cầu thang. Về sau, tình trạng này xuất hiện cả khi nói chuyện, ăn uống và cuối cùng có thể xảy ra ngay cả lúc nghỉ ngơi. Khó thở cũng thường rõ hơn vào ban đêm.
Lo âu có thể khiến người bệnh thở nhanh hơn, từ đó cảm giác khó thở càng tăng. Vì vậy, giữ không gian yên tĩnh, giúp người bệnh ngồi ở tư thế dễ thở và trấn an nhẹ nhàng cũng là một phần của chăm sóc.
Khi cơ thể suy yếu, phản xạ ho giảm dần khiến nước bọt và đờm nhầy tích tụ ở miệng, họng và đường thở. Khi đó, người bệnh có thể phát ra tiếng thở ướt, lọc xọc hoặc lạo xạo.
Âm thanh này thường khiến người nhà rất lo, nhưng thường không đồng nghĩa với việc người bệnh đang đau đớn hay ngạt thở. Đây là tình trạng có thể xuất hiện trong những giờ hoặc ngày cuối đời khi người bệnh không còn đủ sức ho và tống dịch ra ngoài.
Ho ra máu chỉ là vài vệt máu lẫn trong đờm, nhưng cũng có thể là những đợt nặng hơn. Ho máu lượng lớn (trên 200 mL/ngày) là tình huống khẩn cấp, cần ưu tiên giữ thông đường thở và đưa người bệnh đến cơ sở y tế.
Nếu người bệnh đang chảy máu nhiều, gia đình không nên tự xử trí tại nhà. Trong thời gian chờ hỗ trợ y tế, có thể để người bệnh nằm nghiêng về phía bên phổi tổn thương theo hướng dẫn của nhân viên y tế để hạn chế máu tràn sang bên phổi còn lại.
Với người bệnh được chăm sóc tại nhà, gia đình có thể chuẩn bị khăn hoặc khăn trải giường màu sẫm bên cạnh giường. Cách này giúp giảm cảm giác hoảng sợ khi nhìn thấy máu, nhất là trong những đợt ho ra máu bất ngờ.
Xảy ra khi dịch tích tụ quanh phổi, tạo áp lực khiến phổi khó giãn nở và làm tình trạng khó thở nặng hơn. Khó thở là một trong những triệu chứng thường gặp nhất của tràn dịch màng phổi ác tính.
Người bệnh có thể thấy dễ thở hơn ở một tư thế nhất định và liên tục đổi tư thế để tìm vị trí thoải mái. Gia đình nên ghi nhận những thay đổi này và báo cho bác sĩ, thay vì cố ép người bệnh nằm theo một tư thế cố định.
Với người bệnh có tiên lượng sống ngắn, mục tiêu thường tập trung vào giảm khó thở và giúp người bệnh dễ chịu hơn. Bác sĩ có thể cân nhắc chọc tháo dịch màng phổi, thở oxy hoặc sử dụng morphin tùy tình trạng cụ thể. Các phương pháp này cần được bác sĩ đánh giá trước khi sử dụng.
Bên cạnh những thay đổi về hô hấp, cơ thể người bệnh cũng dần chậm lại khi bước vào những ngày hoặc giờ cuối. Một số dấu hiệu thường gặp gồm:
Điều gia đình nên nhớ nhất là người bệnh vẫn có thể nghe thấy dù không còn đáp lại. Vì vậy, hãy tiếp tục nói chuyện bằng giọng nhẹ nhàng, gọi tên họ và nói những điều yêu thương. Sự hiện diện của người thân có thể mang lại cảm giác an toàn và bình yên trong những giờ phút cuối.
Mặc dù người bệnh có thể không nói chuyện được, nhưng họ vẫn nghe được những lời bạn nói, hãy nói thật nhiều lời yêu thương
Khi người bệnh lên cơn khó thở, gia đình thường vội gọi cấp cứu hoặc tăng oxy lên mức cao nhất. Nhưng với nhiều trường hợp, bạn chỉ cần thực hiện theo hướng dẫn dưới đây sẽ giúp người bệnh dễ thở và bớt hoảng hơn.
Nâng đầu giường khoảng 30 – 45 độ, kê gối đỡ lưng và hai tay. Người bệnh cũng có thể ngồi trên giường, gác chân lên ghế, thả lỏng hai tay và hơi nghiêng người về phía trước. Nếu bị tràn dịch màng phổi một bên, nằm nghiêng về phía có dịch có thể giúp dễ chịu hơn.
Dùng quạt nhỏ thổi nhẹ vào vùng má và mũi hoặc mở cửa sổ để phòng thông thoáng. Luồng khí mát trên mặt có thể làm giảm cảm giác khó thở.
Khuyến khích người bệnh hít vào bằng mũi, sau đó mím môi và từ từ thở ra bằng miệng. Người nhà nên ngồi cạnh, nắm tay và nói chuyện chậm rãi. Khi người bệnh đang khó thở, sự bình tĩnh của người thân cũng giúp họ bớt sợ hãi và kiểm soát nhịp thở tốt hơn.
Oxy không phải lúc nào cũng giúp giảm khó thở. Oxy chủ yếu có lợi khi người bệnh bị thiếu oxy máu. Nếu nồng độ oxy trong máu bình thường, thở oxy chưa chắc hiệu quả hơn không khí phòng.
Gia đình không nên tự tăng lưu lượng oxy vượt mức bác sĩ đã kê. Nếu sử dụng oxy qua mask hoặc cannula trong thời gian dài, nên chú ý chăm sóc và giữ ẩm khoang miệng vì oxy có thể gây khô miệng.
Trong chăm sóc giảm nhẹ, bác sĩ có thể kê opioid như morphin để kiểm soát cơn đau hoặc khó thở mức độ nặng. Morphin có thể được sử dụng cho người bệnh khó thở ngay cả khi họ không bị đau, vì thuốc giúp giảm cảm giác hụt hơi và khiến việc thở dễ chịu hơn.
Tuyệt đối không tự mua morphin, tự tăng giảm liều hoặc dùng lại đơn thuốc cũ của người khác. Nếu khó thở xuất hiện đột ngột, kéo dài, ngày càng nặng hoặc đi kèm tím tái, đau ngực, lơ mơ hay SpO₂ giảm – gia đình cần liên hệ ngay với bác sĩ để được hỗ trợ.
Chăm sóc người thân ung thư phổi giai đoạn cuối tại nhà là một hành trình rất nặng nề. Gia đình phải học cách chăm sóc, theo dõi sức khỏe mỗi ngày, trong khi vẫn phải đối diện với những thay đổi của người mình thương và tình trạng thiếu ngủ kéo dài.
Bạn không nhất thiết phải tự mình lo hết mọi việc.
PK Việt Úc có hơn 10 năm chăm sóc sức khỏe tại nhà, đồng hành cùng hơn 100.000 khách hàng, và là một trong những đơn vị đầu tiên xây dựng mô hình chăm sóc giảm nhẹ tại nhà cho người bệnh ung thư giai đoạn cuối ở Việt Nam.
Với người bệnh ung thư phổi, điều dưỡng Việt Úc có thể hỗ trợ những công việc cần chuyên môn như:
Bác sĩ và Điều dưỡng nhanh chóng có mặt sau 30p gia đình liên hệ, nếu địa chỉ xa trung tâm thì có thể lâu hơn. Đặc biệt vào những thời điểm khó khăn như giữa đêm, khi người bệnh đột ngột khó thở hoặc có dấu hiệu bất thường – việc có đội ngũ y tế luôn bên cạnh và hỗ trợ kịp thời sẽ giúp gia đình bớt hoang mang và yên tâm hơn khi chăm sóc người thân tại nhà.
Bác sĩ và điều dưỡng PK Việt Úc luôn có mặt hỗ trợ ngay khi bạn cần
Đội ngũ y tế Việt Úc giữ liên lạc với bác sĩ đang điều trị cho người bệnh. Những thay đổi về triệu chứng, sức khỏe và đáp ứng điều trị được cập nhật kịp thời để mọi bên cùng nắm được tình hình. Từ đó, việc chăm sóc tại nhà được điều chỉnh theo diễn biến thực tế, giúp người bệnh được theo dõi nhất quán và gia đình cũng dễ dàng hơn trong việc xử lý những vấn đề phát sinh.
Thời gian còn lại bên cạnh nhau luôn là điều quý giá nhất. Hãy để PK Việt Úc gánh phần chuyên môn – để bạn dành phần lớn thời gian bên cạnh người bệnh đến giây phút cuối. Liên hệ ngay qua Hotline: 18006894 (TP.HCM) – 18006896 (Hà Nội) hoặc nhắn tin qua Zalo – PK Việt Úc sẽ tư vấn kế hoạch chăm sóc phù hợp với tình trạng và mong muốn của người thân yêu.
Giám Đốc Chuyên Môn
Giám đốc Y khoa và đồng sáng lập các Phòng khám Việt Úc; Bác sĩ với hơn 30 năm kinh nghiệm trong y tế toàn cầu.
Tiểu sử