Hướng dẫn chăm sóc vết thương cho người tiểu đường đúng cách, giúp mau lành

Người mắc bệnh tiểu đường thường đối mặt với tình trạng vết thương lâu lành, dễ nhiễm trùng và nguy cơ biến chứng cao hơn so với người bình thường.

Chỉ một vết trầy xước nhỏ cũng có thể kéo dài nhiều tuần nếu không được chăm sóc đúng cách. Vì vậy, hiểu rõ cách xử lý và theo dõi vết thương ngay từ đầu cho người tiểu đường là rất quan trọng.

Vì sao cần chăm sóc vết thương cho người tiểu đường đúng cách? 

Theo thống kê, có khoảng 50 – 70% các ca cắt cụt chi không do chấn thương có liên quan đến bệnh tiểu đường. Phần lớn nguyên nhân đến từ việc xử lý và chăm sóc vết thương sai cách hoặc phát hiện quá muộn.

Do đó, việc can thiệp sớm ngay từ khi vết thương còn nhỏ, sẽ giảm thiểu đáng kể nguy cơ nhiễm trùng nặng hay phải cắt chi. Dưới đây là 3 lý do người tiểu đường càng phải cẩn thận hơn với mọi vết thương:

• Vết thương rất dễ nhiễm trùng và viêm loét:

Khi đường huyết cao, sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Chỉ cần một vết trầy xước nhỏ, vi khuẩn bên ngoài cũng có thể xâm nhập và gây nhiễm trùng nhanh chóng.

Thêm vào đó, hệ miễn dịch của người bệnh tiểu đường thường suy yếu, khiến quá trình lành thương chậm hơn bình thường.

• Vết thương thường được phát hiện khi đã muộn:

Đường huyết cao kéo dài gây tổn thương thần kinh, làm giảm hoặc mất cảm giác đau, nóng, lạnh ở tứ chi. Vì vậy, nhiều người không nhận ra mình bị thương cho đến khi vết loét đã nhiễm trùng nặng.

Đây là lý do người tiểu đường cần kiểm tra vết thương mỗi ngày, kể cả những vết xước nhỏ hay vùng chai cứng, để xử lý sớm và tránh biến chứng nguy hiểm.

Các cấp độ vết thương ở người tiểu đường

Phân loại mức độ vết thương giúp người chăm sóc đánh giá đúng và chọn phương pháp xử lý phù hợp. Dựa trên hệ thống University of Texas (được dùng phổ biến), vết thương bao gồm các cấp độ sau:

• Độ 0: Vị trí trước loét hoặc sau loét (vết thương đã lên da non).
• Độ 1: Vết thương nông, chưa liên quan đến gân, bao khớp hoặc xương.
• Độ 2: Vết thương ăn sâu đến gân hoặc bao khớp.
• Độ 3: Vết thương ăn sâu đến xương hoặc khớp.

Mỗi độ vết thương được chia thành 4 giai đoạn:

• Giai đoạn A: Vết thương sạch (không nhiễm trùng, không thiếu máu cục bộ).
• Giai đoạn B: Vết thương nhiễm trùng, không thiếu máu cục bộ.
• Giai đoạn C: Vết thương thiếu máu cục bộ, không nhiễm trùng.
• Giai đoạn D: Vết thương vừa thiếu máu cục bộ vừa nhiễm trùng (có cả hai yếu tố).

Chăm sóc vết thương cho người tiểu đường an toàn và đúng cách

Đối với vết thương chưa nhiễm trùng (cấp độ 0 – 1)

Đây là các vết trầy xước, rách da nhẹ, chưa có dấu hiệu sưng đỏ, mưng mủ hay đau nhiều. Người bệnh có thể tự chăm sóc tại nhà theo các bước sau:

Bước 1: Làm sạch vết thương

Rửa bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý theo hướng từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài để hạn chế vi khuẩn lan rộng. Sau đó thấm khô bằng bông hoặc gạc y tế.

Lưu ý:

• Nếu có dị vật, dùng nhíp đã khử trùng bằng cồn y tế để lấy ra.
• Khi vết thương chảy máu, ép nhẹ bằng gạc để cầm máu.
• ránh dùng oxy già vì tính sát khuẩn mạnh có thể làm tổn thương mô lành và để lại sẹo.
• Có thể sát trùng bằng povidone iodine đã pha loãng theo tỷ lệ 1:10.

Bước 2: Bôi thuốc hỗ trợ liền da

Bôi một lớp mỏng gel chuyên dụng dành cho người tiểu đường như Gel Healit theo đúng hướng dẫn, không bôi quá dày.

Bước 3: Băng bảo vệ vết thương

Vết thương nhỏ có thể dùng băng cá nhân. Với vết thương lớn hơn, nên dùng băng y tế hoặc băng vô trùng để hạn chế vi khuẩn xâm nhập và giúp da hồi phục tốt hơn. Có thể thay thế băng thường bằng dung dịch xịt chống loét như Urgo Sanyrene.

Bước 4: Theo dõi và thay băng đều đặn

Nên thay băng khoảng 02 lần/ngày hoặc khi băng bị ướt, bẩn. Nếu thấy dấu hiệu sưng đỏ, đau tăng, chảy dịch bất thường – cần đi khám ngay. Với các vết bỏng hoặc phồng rộp, không tự chọc vỡ bóng nước. Khi bóng nước tự vỡ, xử lý theo các bước trên để tránh nhiễm trùng.

Việc chăm sóc vết thương cho người tiểu đường kỹ ở giai đoạn này sẽ giúp ngăn vết thương tiến triển thành loét sâu hoặc hoại tử.

Chăm sóc và xử lý đúng cách giúp ngăn nhiễm trùng và hạn chế nguy cơ loét, hoại tử

Đối với vết thương đã nhiễm trùng (từ cấp độ 2 trở lên)

Những vết thương này cần đến can thiệp y tế chuyên môn. Tùy mức độ, bác sĩ có thể chỉ định: bổ sung vitamin để nâng cao sức đề kháng, dùng thuốc kháng viêm/kháng sinh hay cắt lọc mô hoại tử.

Trong một số trường hợp nhẹ có thể tự chăm sóc tại nhà, người bệnh cần lưu ý:

• Tuân thủ đúng hướng dẫn điều trị của bác sĩ, thông báo ngay khi có dấu hiệu xấu.
• Tránh đè ép lên vết thương, kê cao chân nếu vết thương ở bàn chân hoặc cẳng chân.
• Với vết thương ở vùng mông, lưng hoặc xương cụt, nên thay đổi tư thế thường xuyên để tránh loét tỳ đè.
• Không tự ý dùng thuốc dân gian hay xịt kháng sinh trực tiếp lên vết thương vì có thể làm tình trạng nặng thêm.
• Để giảm áp lực, có thể bơm nước vào găng tay y tế và đặt dưới vùng đau theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Chế độ dinh dưỡng phù hợp cho người tiểu đường đang bị loét da hoặc nhiễm trùng

Vết loét da ở người tiểu đường dễ dẫn đến nhiễm trùng và làm đường huyết tăng thất thường. Khi đường máu khó kiểm soát, quá trình lành thương cũng chậm lại. Vì vậy, ăn uống hợp lý mỗi ngày giúp cơ thể có đủ “nguyên liệu” để phục hồi mô tổn thương và hạn chế biến chứng.

Dưới đây là những nguyên tắc dinh dưỡng mà người tiểu đường nên áp dụng:

Ăn đủ chất để cơ thể nhanh hồi phục:

• Ưu tiên thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp (GI thấp) như bắp, chuối, các loại đậu, sữa chua Hy Lạp, cà rốt, táo….
• Bổ sung protein chất lượng từ cá, thịt nạc, trứng, đậu… để hỗ trợ tái tạo mô và nhanh lành vết thương.
• Tăng cường vitamin và chất xơ từ rau củ, trái cây tươi giúp cải thiện miễn dịch và tiêu hóa.

Giúp người bệnh ăn uống dễ dàng hơn:

• Chia khẩu phần ăn thành 5 – 6 bữa nhỏ/ngày để ổn định đường huyết và giảm áp lực cho hệ tiêu hóa.
• Chế biến món ăn đa dạng và trình bày hấp dẫn để kích thích vị giác, giúp người bệnh ăn ngon miệng hơn.

Những thực phẩm nên hạn chế:

• Thực phẩm có GI cao như gạo trắng, bánh mì trắng, nước ngọt…
• Chất béo bão hòa từ mỡ động vật, đồ chiên rán…
• Rượu bia và thuốc lá vì làm chậm quá trình lành thương.

Ngoài ra, người bệnh cần lưu ý thêm trong sinh hoạt hàng ngày:

• Uống đủ nước để hỗ trợ trao đổi chất và đào thải độc tố.
• Theo dõi đường huyết thường xuyên để điều chỉnh chế độ ăn phù hợp.
• Trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng thực đơn phù hợp với tình trạng sức khỏe.

Chăm sóc vết thương đúng cách đóng vai trò then chốt trong việc phòng ngừa biến chứng nguy hiểm ở người tiểu đường. Việc phát hiện sớm, xử lý kịp thời, tuân thủ điều trị y tế và duy trì chế độ dinh dưỡng phù hợp sẽ giúp vết thương nhanh lành, hạn chế nhiễm trùng và giảm nguy cơ loét sâu hay cắt cụt chi.

Nếu bạn cần được chăm sóc y tế tại nhà, liên hệ PK Việt Úc qua Hotline: 18006894 (Khu vực TPHCM) để được tư vấn và hỗ trợ ngay!