Ngày xuất bản: 06/10/2026
Giám Đốc Chuyên Môn
Khi người thân được chẩn đoán ung thư vòm họng, điều nhiều gia đình lo đầu tiên là: bệnh có lây cho người thân không? Nỗi lo này rất dễ hiểu. Vòm họng nằm ở vùng mũi họng, nơi nhiều bệnh hô hấp dễ lây, và người bệnh lại thường ho, khạc đờm, chảy máu mũi.
Chúng tôi sẽ giải đáp rõ ràng câu hỏi đó dựa trên bằng chứng y khoa, kèm hướng dẫn chăm sóc người bệnh tại nhà sao cho an toàn với cả người bệnh lẫn người chăm sóc.
Ung thư vòm họng không lây từ người bệnh sang người khỏe mạnh qua tiếp xúc thông thường. Người bệnh vẫn có thể sinh hoạt, trò chuyện và ở gần người thân mà không làm lây ung thư cho người khác.
Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS) cũng khẳng định: Ung thư không phải bệnh truyền nhiễm nên không thể lây sang người khác. Gia đình cũng không cần tránh tiếp xúc hay xa lánh người đang điều trị ung thư vòm họng.
Nguyên nhân là ung thư hình thành từ những thay đổi bất thường trong tế bào của chính người bệnh. Các tế bào này có thể phát triển mất kiểm soát và tạo thành khối u. Khi ung thư lan sang cơ quan khác trong cơ thể, quá trình này được gọi là di căn. Đây không phải là quá trình lây bệnh từ người này sang người khác.
Theo ACS, y văn chỉ ghi nhận một ngoại lệ. Đó là khi một người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch nhận tạng ghép từ người hiến từng bị ung thư. Trường hợp này rất hiếm và không xảy ra trong sinh hoạt hàng ngày.
Ở Việt Nam, ung thư vòm họng là loại ung thư đầu cổ phổ biến nhất. Mỗi năm có hơn 5.600 ca mắc mới và hơn 3.400 ca tử vong. Số ca mắc cao không có nghĩa ung thư vòm họng là bệnh lây nhiễm. Các yếu tố nguy cơ của bệnh sẽ được giải thích ở phần tiếp theo.
EBV lây chủ yếu qua nước bọt khi tiếp xúc gần, như hôn, dùng chung ly, bàn chải hay thìa đũa. Tạp chí Annals of Nasopharynx Cancer chia sẻ: Hơn 90% dân số thế giới từng nhiễm EBV, thường từ khi còn nhỏ, và hầu hết không có triệu chứng gì rõ rệt.
Ai cũng từng nhiễm, nhưng tại sao chỉ một số ít người bị ung thư vòm họng? Vì EBV không tự gây bệnh. Ung thư chỉ hình thành khi virus đi kèm với các yếu tố khác trong nhiều năm, gồm một số kiểu gen HLA nhất định, thói quen ăn nhiều đồ muối mặn, hút thuốc lá và các phơi nhiễm khác. Phần lớn người từng nhiễm EBV sẽ không bao giờ bị ung thư liên quan đến virus này.
Một nghiên cứu trên gần 1.000 bệnh nhân ung thư vòm họng tại Quảng Đông cũng cho thấy tải lượng EBV trong nước bọt của người bệnh thấp hơn nhóm khỏe mạnh. Kết quả này cho thấy người mắc ung thư vòm họng không phải nguồn lây EBV đáng kể. Vì vậy, không nên hiểu rằng tiếp xúc với một người bị ung thư vòm họng sẽ khiến bạn dễ nhiễm EBV hơn so với tiếp xúc với những người khác.
Một nghiên cứu trên gần 1.000 bệnh nhân ung thư vòm họng tại Quảng Đông (nơi có tỷ lệ mắc cao nhất thế giới), cho thấy lượng EBV trong nước bọt của người bệnh thấp hơn người khỏe mạnh. Như vậy, người bệnh ung thư vòm họng không phải nguồn lây EBV đáng kể. Nói đơn giản, bạn không dễ nhiễm EBV từ người bệnh hơn so với từ bất kỳ ai xung quanh.
Không. Ung thư không lây qua ăn uống, tiếp xúc gần hay giao tiếp hàng ngày. Gia đình vẫn có thể nói chuyện, ngồi cạnh, ăn cùng mâm hoặc ôm hôn người bệnh như bình thường.
Ung thư vòm họng không lây, nên người nhà hãy tự nhiên tiếp xúc và trò chuyện nhiều hơn với người bệnh
Trường hợp nhiều người trong một gia đình cùng mắc ung thư vòm họng cũng không có nghĩa bệnh đã lây từ người này sang người khác. Nguy cơ có thể liên quan đến gen, thói quen ăn uống như sử dụng cá muối hoặc thực phẩm lên men và môi trường sống chung trong thời gian dài.
Dù bệnh không lây, người chăm sóc vẫn nên tuân thủ một số nguyên tắc vệ sinh cơ bản để tránh các vi khuẩn, virus thông thường có trong dịch tiết – và trong giai đoạn hóa trị, để tránh tiếp xúc với thuốc còn tồn dư trong dịch cơ thể người bệnh.
Theo OncoLink, trong 48 đến 72 giờ sau mỗi đợt hóa trị, một lượng nhỏ thuốc có thể còn trong dịch cơ thể. Thời gian này thay đổi tùy theo loại thuốc, liều lượng, đường dùng thuốc và một số yếu tố khác. Người chăm sóc nên làm theo hướng dẫn của đội ngũ điều trị ung thư. Hãy đeo găng tay dùng một lần phù hợp khi xử lý nước tiểu, chất nôn, máu hoặc đồ vải bị dính bẩn, sau đó rửa tay thật kỹ.
Phụ nữ mang thai và trẻ em không nên tiếp xúc với dịch cơ thể hoặc chất thải có nhiễm thuốc hóa trị.
Nếu người bệnh truyền hóa chất tại nhà hoặc có phác đồ điều trị phức tạp, hãy hỏi đội ngũ điều trị ung thư hoặc điều dưỡng có chuyên môn để được hướng dẫn cụ thể về cách xử lý và thải bỏ.
Nếu người bệnh giai đoạn nặng bị ứ đọng đờm và không thể tự khạc, gia đình không nên tự hút đờm bằng dụng cụ tại nhà. Điều dưỡng có chuyên môn có thể thực hiện thủ thuật phù hợp, hạn chế nguy cơ tổn thương niêm mạc và sặc. Bạn có thể tham khảo Dịch vụ Hút đờm và Khí dung tại nhà của PK Việt Úc, rất phù hợp cho các trường hợp này.
Chảy máu mũi hay gặp ở người bệnh ung thư vòm họng, cả trước và trong thời gian xạ trị. Cách xử lý ban đầu:
Gọi bác sĩ hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay nếu máu vẫn chảy sau 20 phút, chảy nhiều, hoặc người bệnh chóng mặt, khó thở.
Khi lau máu, người chăm sóc nên đeo găng. Quần áo, khăn dính máu cần giặt riêng bằng nước nóng và xà phòng.
Không cần. Gia đình vẫn có thể ăn uống, trò chuyện và ở gần người bệnh như bình thường.
Điều cần làm là giữ vệ sinh tay, sử dụng găng khi tiếp xúc với dịch tiết và xử lý chất thải đúng cách. Với người bệnh đang hóa trị, cần đặc biệt chú ý trong 48 đến 72 giờ sau mỗi đợt điều trị để hạn chế tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể.
Không thể phòng ung thư vòm họng bằng cách tránh người bệnh, nhưng có thể giảm nguy cơ bằng cách kiểm soát các yếu tố đã được chứng minh.
Vòm họng nằm sâu phía sau mũi, khó quan sát, còn triệu chứng ban đầu thường nhẹ và dễ nhầm với viêm xoang hay viêm họng. theo GS.TS.BS Trần Phan Chung Thủy, Giám đốc Trung tâm Tai Mũi Họng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM: Có đến 70 – 80% người bệnh chỉ phát hiện bệnh khi đã ở giai đoạn 3 hoặc 4.
Ung thư vòm họng khó phát hiện sớm vì khối u nằm sâu phía sau mũi. Một số triệu chứng ban đầu dễ nhầm với bệnh thông thường như viêm xoang hay viêm tai.
Người có cha mẹ hoặc anh chị em ruột từng mắc ung thư vòm họng nên trao đổi với bác sĩ Tai Mũi Họng về nguy cơ của bản thân.
Xét nghiệm máu liên quan đến virus EBV có thể phù hợp để tầm soát cho một số nhóm nguy cơ cao, nhưng không cần thiết với tất cả mọi người. Quyết định tầm soát nên dựa trên nguy cơ cá nhân và tư vấn của bác sĩ.
Quan trọng hơn, hãy đi khám ngay nếu bạn có các dấu hiệu sau:
Các triệu chứng này chưa chắc là ung thư, nhưng cần được kiểm tra kỹ, nhất là khi kéo dài hoặc xuất hiện cùng lúc.
Tùy kết quả thăm khám, bác sĩ Tai Mũi Họng có thể chỉ định nội soi vòm họng, chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm EBV. Để chẩn đoán xác định, bác sĩ cần sinh thiết lấy mẫu mô khi có chỉ định.
Ung thư vòm họng không lây từ người bệnh sang người khác. Gia đình có thể yên tâm ở bên và tập trung vào việc chăm sóc trong suốt quá trình điều trị. Tuy nhiên, xạ trị và hóa trị có thể gây khó nuốt, loét niêm mạc, nhiều đờm hoặc ảnh hưởng đến ăn uống và hô hấp, khiến việc chăm sóc tại nhà trở nên khó khăn hơn.
Phòng khám Gia đình Việt Úc có hơn 10 năm cung cấp dịch vụ chăm sóc y tế tại nhà ở Hà Nội và TP.HCM, với đội ngũ hơn 50 bác sĩ, điều dưỡng có chứng chỉ hành nghề và đã phục vụ hơn 100.000 khách hàng. Với người bệnh ung thư vòm họng, đội ngũ có thể hỗ trợ các công việc gồm:
Điều dưỡng cũng hướng dẫn người nhà cách xử lý đờm, máu mũi và vệ sinh cho người bệnh đúng cách, giúp việc chăm sóc tại nhà an toàn và chủ động hơn.
PK Việt Úc hoạt động 24/7 và nhanh chóng có mặt thường trong vòng 30 phút với trường hợp khẩn cấp. Gọi Hotline miễn phí 18006894 (TP.HCM) – 18006896 (Hà Nội) hoặc nhắn tin qua Zalo để được bác sĩ tư vấn phương án chăm sóc phù hợp.
Giám Đốc Chuyên Môn
Giám đốc Y khoa và đồng sáng lập các Phòng khám Việt Úc; Bác sĩ với hơn 30 năm kinh nghiệm trong y tế toàn cầu.
Tiểu sử