Ngày xuất bản: 11/09/2026
Giám Đốc Chuyên Môn
Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ điều trị. Mọi thay đổi về thuốc, chế độ ăn hoặc kế hoạch chăm sóc cần được thống nhất với bác sĩ đang theo dõi người bệnh.
Những ngày cuối đời ở người bệnh ung thư gan thường đi kèm nhiều thay đổi về thể chất, tinh thần và khả năng sinh hoạt. Người bệnh có thể ăn uống ít dần, ngủ nhiều hơn, thở thay đổi, lơ mơ hoặc giảm khả năng giao tiếp.
Nhận biết sớm những dấu hiệu này giúp gia đình bớt hoang mang, chủ động điều chỉnh cách chăm sóc và tập trung vào điều người bệnh cần nhất lúc này: giảm đau, giảm khó chịu và được ở bên người thân trong sự yên tâm, nhẹ nhàng.
Ở giai đoạn cuối, ung thư gan thường tiến triển theo hai hướng cùng lúc. Khối u tiếp tục phát triển, xâm lấn hoặc di căn, trong khi phần gan còn lại ngày càng suy yếu. Tình trạng này thường xảy ra trên nền gan đã bị tổn thương do viêm gan B, viêm gan C hoặc xơ gan.
Khi chức năng gan suy giảm nghiêm trọng, cơ thể có thể xuất hiện nhiều biến chứng, bao gồm: cổ trướng (dịch tích tụ trong ổ bụng), xuất huyết do vỡ giãn tĩnh mạch, viêm phúc mạc nhiễm khuẩn tự phát (nhiễm trùng dịch ổ bụng), hội chứng gan thận (thận ngừng hoạt động bình thường dù bản thân thận không bị bệnh), bệnh não gan (chức năng não bị rối loạn do gan không còn khả năng lọc các độc tố như amoniac ra khỏi máu, khiến những chất này đi lên não) và vàng da. Người bệnh cũng có thể mệt mỏi rõ rệt, ăn uống kém, sụt cân và mức độ tỉnh táo lúc tỉnh lúc mơ.
Tiên lượng ở giai đoạn này rất khác nhau giữa từng người. Các con số thống kê chỉ mang tính tham khảo và còn phụ thuộc vào mức độ suy gan, tình trạng khối u, biến chứng và khả năng điều trị. Khi bệnh tiến triển quá xa, chăm sóc thường được chuyển trọng tâm sang kiểm soát triệu chứng, giảm đau và giúp người bệnh thoải mái nhất có thể.
Diễn tiến của bệnh cũng không phải lúc nào đi xuống liên tục. Sau một đợt nhiễm trùng, xuất huyết hoặc biến chứng khác, người bệnh có thể yếu đi nhanh chóng rồi tỉnh táo và dễ chịu hơn trong vài ngày. Khoảng thời gian này đôi khi khiến gia đình nghĩ rằng bệnh đang hồi phục, trong khi đây có thể chỉ là một giai đoạn tạm ổn trong quá trình bệnh tiến triển.
Ở giai đoạn cuối, ung thư gan có thể gây ra những thay đổi đáng kể do chức năng gan suy giảm và các biến chứng của bệnh. Nhận biết sớm những dấu hiệu này giúp gia đình chăm sóc người bệnh đúng cách và biết khi nào cần liên hệ nhân viên y tế.
Khi gan không xử lý được bilirubin (sắc tố mật màu vàng) hoặc khối u chèn ép đường mật, bilirubin tích tụ trong máu khiến da và lòng trắng mắt chuyển vàng. Màu vàng có thể đậm dần theo thời gian. Người bệnh thường đi kèm nước tiểu sẫm màu như trà đặc và phân nhạt màu.
Ở người có làn da sẫm màu, vàng da có thể khó nhận thấy. Gia đình nên quan sát lòng trắng mắt và màu nước tiểu để dễ nhận ra thay đổi hơn. Nếu vàng da tăng nhanh trong vài ngày, nên báo cho bác sĩ hoặc điều dưỡng phụ trách vì đây có thể là dấu hiệu chức năng gan đang suy giảm rõ rệt.
Vàng mắt ngày càng rõ là dấu hiệu dễ nhận biết nhất ở người ung thư gan giai đoạn cuối
Cổ trướng xảy ra khi dịch tích tụ trong ổ bụng, khiến bụng to và căng hơn. Người bệnh có thể cảm thấy nặng bụng, nhanh no dù chỉ ăn vài thìa, khó thở hoặc phù chân, mắt cá.
Ở người ung thư gan, cổ trướng có thể liên quan đến khối u nhưng thường gặp hơn trên nền xơ gan và suy giảm chức năng gan.
Nếu bụng đột ngột căng nhanh kèm sốt hoặc đau bụng lan tỏa, cần liên hệ nhân viên y tế sớm. Đây có thể là dấu hiệu nhiễm trùng dịch cổ trướng, cần được đánh giá và xử trí kịp thời.
Khi gan suy giảm khả năng loại bỏ các chất độc như amoniac, chúng có thể ảnh hưởng đến não và gây ra bệnh não gan. Người bệnh có thể thay đổi giấc ngủ, giảm tập trung, nói chuyện lẫn lộn, thay đổi tính khí hoặc trí nhớ kém. Trường hợp nặng có thể dẫn đến hôn mê.
Một dấu hiệu khá điển hình là tay run hoặc bàn tay có động tác vỗ cánh khi duỗi ra. Ban đầu, biểu hiện có thể rất nhẹ, chẳng hạn ngủ ngày nhiều hơn, thức về đêm, nói sai ngày tháng hoặc đột nhiên cáu gắt khác thường.
Bệnh não gan đôi khi bị khởi phát bởi những yếu tố có thể kiểm soát được, chẳng hạn như nhiễm trùng, xuất huyết, táo bón kéo dài, hoặc do một số loại thuốc như thuốc an thần hay dùng thuốc lợi tiểu quá mức. Người nhà không nên tự ý cho bệnh nhân dùng thuốc ngủ hoặc thuốc an thần, và cần báo ngay cho nhân viên y tế khi thấy bệnh nhân có bất kỳ thay đổi bất thường nào về ý thức hoặc hành vi.
Gan sản xuất phần lớn các yếu tố tham gia quá trình đông máu. Khi chức năng gan suy giảm, người bệnh có thể dễ chảy máu chân răng, chảy máu mũi, xuất hiện vết bầm dù chỉ va chạm nhẹ hoặc chảy máu lâu cầm sau khi tiêm.
Đáng lo ngại hơn là xuất huyết tiêu hóa do vỡ giãn tĩnh mạch thực quản. Gia đình cần chú ý các dấu hiệu như nôn ra máu, đi ngoài phân đen như hắc ín, chóng mặt hoặc choáng váng.
Nếu những triệu chứng này xuất hiện, cần liên hệ ngay với bác sĩ hoặc điều dưỡng đang phụ trách. Ngay cả khi người bệnh đã lựa chọn chăm sóc tại nhà, nhân viên y tế vẫn cần biết tình trạng này để hướng dẫn xử trí phù hợp với mục tiêu chăm sóc đã thống nhất.
Bên cạnh những thay đổi do ung thư gan, người bệnh ở những ngày hoặc giờ cuối đời thường xuất hiện một số dấu hiệu khá giống nhau, bất kể nguyên nhân bệnh là gì. Gia đình có thể dựa vào những biểu hiện dưới đây để hiểu hơn về những gì đang xảy ra và bớt hoang mang khi chăm sóc người bệnh.
Người bệnh có thể ngủ gần như cả ngày, thường xuyên lơ mơ khi thức, ít nói và ít để ý đến những chuyện xung quanh. Đây là diễn tiến tự nhiên khi cơ thể dần suy yếu, không có nghĩa họ đã ngừng quan tâm đến người thân.
Hơi thở có thể trở nên chậm, nhanh hoặc không đều, đôi khi ngừng vài giây rồi thở lại. Kiểu thở này thường gặp ở giai đoạn cuối và được gọi là Cheyne-Stokes. Người bệnh cũng có thể thở bằng miệng hoặc phải dùng lực nhiều để lấy hơi. Gia đình nên kê cao đầu và phần thân trên bằng gối sẽ giúp họ dễ chịu hơn.
Âm thanh này thường khiến người lo lắng, nhưng nguyên nhân chủ yếu là nước bọt và dịch tiết đọng ở họng khi phản xạ nuốt, ho đã yếu đi. Nâng đầu người bệnh và nhẹ nhàng nghiêng đầu sang một bên có thể giúp dịch thoát ra dễ hơn.
Một số người bệnh trở nên kích động, liên tục cử động tay chân, bấu vào chăn áo, rên rỉ hoặc gọi thành tiếng. Đây có thể là tình trạng bồn chồn cận tử, liên quan đến những thay đổi của cơ thể và sự tích tụ các chất chuyển hóa khi chức năng cơ quan suy giảm.
Khi tuần hoàn chậm lại, bàn tay và bàn chân thường lạnh dần. Da có thể xuất hiện những mảng loang lổ, tím hoặc sẫm màu, đặc biệt ở môi, mũi và tai. Với người có làn da sẫm màu, vùng da này có thể trông nâu tím hoặc sẫm hơn bình thường.
>> Xem thêm bài viết để nắm rõ các dấu hiệu nhận biết, và cách chăm sóc tốt hơn: Người sắp mất có những dấu hiệu gì? Cách nhận biết và đồng hành trong những ngày cuối
Ở giai đoạn cuối, mục tiêu của chăm sóc giảm nhẹ là giúp người bệnh dễ chịu nhất có thể – giảm những triệu chứng gây mệt mỏi, đau đớn và hạn chế các can thiệp không cần thiết.
Ngứa do ứ mật (tình trạng dòng mật từ gan chảy chậm hoặc bị tắc nghẽn) có thể kéo dài, khiến người bệnh mất ngủ và dễ làm trầy xước da vì gãi liên tục. Một số cách đơn giản có thể giúp giảm khó chịu như:
Nếu ngứa vẫn dữ dội, hãy báo cho bác sĩ – có thể được kê thuốc gắn kết axit mật để giảm ngứa, hoặc đôi khi là thuốc kháng histamin nhưng thường không hiệu quả nhiều với ngứa do tắc mật.
Dịch ổ bụng nhiều có thể khiến bụng căng, khó chịu, thậm chí gây khó thở. Chọc tháo dịch có thể giúp người bệnh nhẹ bụng và dễ thở hơn.
Bác sĩ có thể dùng thuốc lợi tiểu nếu phù hợp. Khi thuốc không kiểm soát được tình trạng tích dịch, bác sĩ có thể đặt một ống nhỏ qua thành bụng để dẫn dịch ra ngoài. Thủ thuật thường được gây tê tại chỗ và thực hiện dưới hướng dẫn của siêu âm. Dịch cần được tháo với tốc độ phù hợp vì rút quá nhanh có thể làm huyết áp tụt.
Nếu phải tháo dịch nhiều lần, bác sĩ có thể cân nhắc đặt ống dẫn lưu tại chỗ. Dịch được dẫn vào túi chứa và có thể tháo định kỳ tại nhà theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Cách này phù hợp với người bệnh đã yếu và khó di chuyển.
Trong sinh hoạt hàng ngày, người bệnh nên ăn nhạt theo hướng dẫn của bác sĩ. Đồng thời. tránh rượu bia và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng thuốc kháng viêm không steroid như ibuprofen, vì thuốc có thể làm giữ nước và ảnh hưởng đến chức năng thận, gan.
Đau do ung thư gan thường xuất hiện ở vùng hạ sườn phải, gây tức hoặc nặng bụng do khối u tác động lên bao gan. Một số người có thể cảm thấy đau lan lên vai phải.
Thuốc giảm đau vẫn được sử dụng theo mức độ đau và tình trạng của từng người bệnh. Ở giai đoạn này, khả năng chuyển hóa thuốc của cơ thể giảm mạnh, khiến thuốc hoặc chất chuyển hóa tích tụ và làm tăng nguy cơ buồn ngủ, lú lẫn hoặc bệnh não gan.
Do đó, bác sĩ sẽ điều chỉnh liều thuốc riêng cho từng người bệnh. Gia đình không nên tự tăng liều opioid hoặc dùng lại đơn thuốc cũ khi cơn đau nặng hơn.
Với triệu chứng khó thở, bác sĩ có thể chỉ định một liều morphin nhỏ để người bệnh thở dễ hơn, kể cả khi không đau.
>> Đọc bài viết này để hiểu rõ hơn: Thuốc giảm đau cho người ung thư giai đoạn cuối: Hiểu đúng & Dùng đúng
Khi cơ thể bước vào những ngày cuối đời, cảm giác đói và khát thường giảm dần. Người bệnh có thể ăn rất ít hoặc không muốn ăn. Đây là diễn biến thường gặp và không có nghĩa là gia đình đang chăm sóc chưa tốt.
Lúc này, việc ép ăn có thể khiến người bệnh khó chịu, đầy bụng hoặc dễ sặc. Thay vào đó, hãy tập trung vào những việc giúp họ dễ chịu hơn như:
Ở giai đoạn này, chăm sóc miệng và giảm cảm giác khô khó chịu thường có ý nghĩa hơn việc cố ép người bệnh ăn thêm. Mục tiêu cuối cùng vẫn là để người bệnh được thoải mái, nhẹ nhàng và ít chịu đựng nhất có thể.
Có một điều ít ai nói ra: Ở giai đoạn cuối, thứ quý giá nhất gia đình mang lại cho người bệnh không phải là thuốc men hay máy móc, mà là sự có mặt của người thân.
Thính giác là giác quan còn lại lâu nhất. Mỗi lần đến gần, hãy nói cho họ biết mình là ai. Tránh bật đèn chói hay gây tiếng động bất ngờ khiến họ giật mình. Nắm tay, mở bản nhạc họ thích hoặc đơn giản là đọc gì đó cho họ nghe.
Dù không nói được, nhưng họ vẫn có thể nghe những gì bạn nói, hãy trò chuyện thường xuyên
Người mắc bệnh não gan có thể nhầm ngày tháng, gọi tên người đã khuất, thậm chí không nhận ra con cháu. Tranh cãi cho ra lẽ chỉ khiến họ hoảng loạn thêm. Thay vào đó, hãy trấn an nhẹ nhàng: nhắc họ đang ở đâu, ai đang ngồi bên – vậy là đủ.
Sẽ đến lúc gia đình phải đưa ra quyết định: có nhập viện tiếp không, có cần đặt sonde nuôi ăn không, có hồi sức khi tim ngừng đập không. Trao đổi những chuyện này trước khi khủng hoảng ập đến sẽ giúp cả nhà đỡ dằn vặt về sau.
Thức đêm triền miên, nhìn người thân yếu dần, lại thêm gánh nặng chi phí – kiệt sức là chuyện rất dễ xảy ra. Hãy chia ca chăm sóc để được nghỉ ngơi đầy đủ, đừng ngại nhận giúp đỡ – hãy giao cho điều dưỡng chăm sóc tại nhà, làm những việc gia đình không nên tự làm.
Có những việc gia đình làm rất tốt: trò chuyện, xoa bóp, giữ vệ sinh, ghi nhật ký triệu chứng. Nhưng một số việc cần đến chuyên môn y tế: theo dõi dấu hiệu sinh tồn, kiểm soát cơn đau theo y lệnh, chăm sóc hô hấp, tiêm theo chỉ định, hút đờm, đặt ống thông dạ dày, đặt ống thông tiểu, xử lý vết loét tì đè. Và quan trọng nhất: nhận ra sớm những chuyển biến mà người nhà khó lòng phát hiện.
Đó là lúc gia đình nên nghĩ đến dịch vụ chăm sóc giảm nhẹ tại nhà.
Hơn 10 năm qua, PK Việt Úc đã đồng hành cùng nhiều gia đình có người thân mắc ung thư giai đoạn cuối tại TP.HCM và Hà Nội. Bác sĩ gia đình và điều dưỡng đến tận nhà, lên kế hoạch chăm sóc riêng cho từng người bệnh và theo sát diễn tiến mỗi ngày. Điều chúng tôi hướng đến không phải là kéo dài thời gian bằng mọi giá, mà là giúp người bệnh được ở nhà, bên cạnh người thân, thoải mái và trọn vẹn phẩm giá đến giây phút cuối.
Đội ngũ bác sĩ và điều dưỡng của PK Việt Úc luôn phối hợp chặt chẽ với bác sĩ ung bướu hoặc bác sĩ điều trị tại bệnh viện, đảm bảo thông tin về tình trạng người bệnh được cập nhật liên tục và xuyên suốt. Nhờ đó, phác đồ chăm sóc tại nhà luôn bám sát chỉ định điều trị, kịp thời điều chỉnh khi có thay đổi, giúp người bệnh được theo dõi sát sao và chăm sóc đúng hướng trong suốt hành trình điều trị.
Nếu gia đình đang phân vân không biết người thân của mình đã cần đến chăm sóc giảm nhẹ hay chưa – đừng ngần ngại gọi cho PK Việt Úc qua Hotline: 18006894 (TP.HCM) – 18006896 (Hà Nội) hoặc nhắn tin qua Zalo để được bác sĩ tư vấn miễn phí. Đôi khi, chỉ một cuộc trò chuyện ngắn cũng đủ giúp gia đình biết mình nên bắt đầu từ đâu – và yên tâm rằng người thân sẽ được chăm sóc đúng cách ngay tại nhà.
Giám Đốc Chuyên Môn
Giám đốc Y khoa và đồng sáng lập các Phòng khám Việt Úc; Bác sĩ với hơn 30 năm kinh nghiệm trong y tế toàn cầu.
Tiểu sử