Ngày xuất bản: 17/08/2026
Giám Đốc Chuyên Môn
Lưu ý: Nội dung dưới đây chỉ mang tính chất tham khảo. Mọi quyết định về việc điều trị và chăm sóc cần được thảo luận với bác sĩ đang trực tiếp theo dõi bệnh nhân.
Khi bác sĩ thông báo ung thư buồng trứng đã bước sang giai đoạn cuối, có thể thêm một mục tiêu mới vào kế hoạch chăm sóc người bệnh. Nhiều gia đình cảm thấy hụt hẫng, thậm chí nghĩ rằng mọi hy vọng đã khép lại. Thực tế, đây là giai đoạn cần được chăm sóc đúng cách để người bệnh bớt đau đớn, thoải mái hơn và giữ được chất lượng cuộc sống trong quãng thời gian còn lại.
Hãy cùng PK Việt Úc tìm hiểu về chăm sóc giảm nhẹ cho bệnh nhân ung thư buồng trứng giai đoạn cuối, những triệu chứng thường gặp và cách người thân có thể đồng hành cùng người bệnh mỗi ngày.
Theo Hướng dẫn chăm sóc giảm nhẹ ban hành kèm Quyết định 183/QĐ-BYT ngày 25/01/2022 của Bộ Y tế: Chăm sóc giảm nhẹ là chuyên ngành y khoa giúp giảm đau, kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ về tâm lý, xã hội, tinh thần cho người mắc bệnh nặng. Người bệnh và gia đình cũng có quyền được biết về chẩn đoán, tiên lượng (nếu mong muốn) và cùng bác sĩ trao đổi để lựa chọn.
Tổ chức Y tế Thế giới – WHO ước tính mỗi năm có khoảng 56,8 triệu người cần chăm sóc giảm nhẹ, nhưng chỉ khoảng 14% được tiếp cận dịch vụ này. Nguyên nhân phổ biến là nhiều người vẫn cho rằng chăm sóc giảm nhẹ chỉ dành cho giai đoạn cuối của cuộc đời.
Thực tế, chăm sóc giảm nhẹ có thể được triển khai ngay từ khi chẩn đoán bệnh và kết hợp cùng các phương pháp điều trị như hóa trị, xạ trị hoặc phẫu thuật. Mục tiêu là giúp người bệnh kiểm soát triệu chứng, giảm đau, giữ tinh thần ổn định và có chất lượng sống tốt hơn. Kế hoạch chăm sóc luôn được xây dựng dựa trên mong muốn và quyết định của chính người bệnh theo hướng dẫn của Bộ Y tế.
Ung thư buồng trứng giai đoạn cuối thường gây ra những triệu chứng khá đặc trưng do bệnh lan rộng trong ổ bụng. Vì vậy, những gì người bệnh gặp phải sẽ khác với ung thư phổi hay ung thư gan. Nếu gia đình biết trước các dấu hiệu này, sẽ chủ động hơn và bớt lo lắng khi tình huống xảy ra.
Đây là triệu chứng rất thường gặp ở người ung thư buồng trứng giai đoạn cuối. Dịch tích tụ trong ổ bụng do tế bào ung thư kích thích lớp màng lót mặt trong ổ bụng tiết dịch, gây cản trở quá trình thoát dịch tự nhiên.
Bụng người bệnh to lên nhanh, ăn rất ít đã no, đầy hơi, buồn nôn, táo bón hoặc khó thở khi nằm. Nhiều người còn nhầm rằng người bệnh tăng cân hoặc bị rối loạn tiêu hóa.
Để giảm khó chịu, bác sĩ có thể chọc hút dịch ổ bụng. Sau thủ thuật, người bệnh sẽ dễ thở hơn, bụng nhẹ hơn và ăn uống tốt hơn. Tuy nhiên, dịch có thể tích tụ trở lại nên đôi khi cần chọc hút nhiều lần. Đây là diễn tiến thường gặp của bệnh, không phải do lần điều trị trước không hiệu quả. Đôi khi bác sĩ sẽ đặt một ống dẫn lưu cố định để giảm số lần phải chọc hút dịch.
Dịch trong khoang màng phổi: Dịch có thể tích tụ trong khoang bụng, và cũng có thể tích tụ trong khoang ngực. Trường hợp này đôi khi cũng cần dẫn lưu. Triệu chứng chính là khó thở.
Cổ trướng khiến người bệnh khó chịu, nhanh no và khó thở
Tắc ruột là một biến chứng thường gặp ở ung thư buồng trứng giai đoạn cuối. Các nghiên cứu ghi nhận khoảng 15 – 50% người bệnh có thể gặp tình trạng này.
Những dấu hiệu cần lưu ý gồm: nôn nhiều, nôn ra dịch có mùi, đau quặn bụng từng cơn, bụng chướng, không trung tiện và không đi tiêu được. Nếu xuất hiện các triệu chứng này, cần liên hệ bác sĩ hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện ngay.
Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật, đặt stent hoặc dùng thuốc để giảm triệu chứng. Với người bệnh quá yếu, phẫu thuật đôi khi không mang lại nhiều lợi ích. Gia đình nên trao đổi cởi mở với bác sĩ để lựa chọn hướng chăm sóc phù hợp nhất.
Khối u vùng chậu có thể chèn ép niệu quản, khiến nước tiểu không lưu thông bình thường và làm thận bị ứ nước. Bác sĩ thường xử lý bằng cách đặt stent niệu quản hoặc dẫn lưu thận, đa số chỉ cần gây tê tại chỗ.
Gia đình nên theo dõi nếu người bệnh đi tiểu ít hẳn, đau vùng hông lưng, buồn nôn nhiều hoặc trở nên lơ mơ bất thường. Đây đều là những dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá sớm.
Ung thư buồng trứng làm tăng cao nguy cơ hình thành cục máu đông ở chân. Những cục máu đông này có thể bong ra, theo dòng máu di chuyển lên và mắc kẹt trong phổi. Dấu hiệu đầu tiên là sưng chân, sau đó là khó thở đột ngột hoặc đau khi hít thở. Đây là những dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm – gia đình cần liên hệ bác sĩ ngay.
Nhiều gia đình vẫn xin bác sĩ giảm liều thuốc giảm đau vì sợ người thân bị nghiện, hoặc ngại dùng morphine quá sớm vì nghĩ sau này sẽ “hết thuốc mạnh hơn để dùng”.
Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) nêu rõ: Chưa có bằng chứng cho thấy sử dụng opioid theo đúng chỉ định làm người bệnh tử vong sớm. Với đa số trường hợp, cơn đau ở giai đoạn cuối vẫn có thể được kiểm soát hiệu quả.
Gia đình nên lưu ý một vài điều:
Đây là nỗi trăn trở của rất nhiều gia đình. Thấy người bệnh ăn ngày càng ít, gia đình lo lắng nên cố gắng động viên, ép ăn, thậm chí buồn và tự trách mình nếu họ từ chối. Trong khi đó, người bệnh thường rất mệt, buồn nôn, ăn vào lại khó chịu và cảm thấy có lỗi vì khiến con cháu lo lắng.
Những ngày cuối đời, người bệnh thường mất cảm giác thèm ăn và không còn muốn ăn uống như trước. Việc ép ăn có thể khiến họ khó chịu hơn hoặc làm tăng nguy cơ sặc. Thay vào đó, có thể cho người bệnh ngậm một viên đá nhỏ hoặc làm ẩm môi và khoang miệng để họ cảm thấy dễ chịu hơn.
Điều này không có nghĩa là gia đình đang “bỏ đói” người bệnh. Đơn giản là mục tiêu chăm sóc đã thay đổi. Thay vì cố gắng cung cấp thật nhiều dinh dưỡng, ưu tiên lúc này là giúp người bệnh cảm thấy thoải mái. Đôi khi chỉ vài muỗng cháo họ ăn ngon miệng còn ý nghĩa hơn một bát cháo phải cố nuốt.
Nếu người bệnh vẫn còn ăn được ở giai đoạn sớm hơn, hãy chia thành nhiều bữa nhỏ, chọn thức ăn mềm, dễ nuốt, hạn chế mùi nấu nướng quá nồng nếu họ dễ buồn nôn và ưu tiên những món họ thực sự thích thay vì chỉ tập trung vào những món được cho là “bổ”.
Vì quá thương người thân, nhiều gia đình tránh nhắc đến giai đoạn cuối của bệnh. Đến khi phải đưa ra những quyết định quan trọng, mọi người lại không biết người bệnh thực sự mong muốn điều gì.
Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Người bệnh ung thư trao đổi sớm với bác sĩ về giai đoạn cuối đời thường chọn các phương pháp điều trị ít xâm lấn hơn, ít phải vào khoa hồi sức tích cực hơn. Chất lượng sống trong những ngày cuối cũng tốt hơn, trong khi thời gian sống không ngắn hơn so với những người điều trị tích cực.
Nếu người bệnh vẫn còn tỉnh táo và có thể đưa ra quyết định, gia đình nên cùng trò chuyện về những điều như:
Đây không phải là cuộc trò chuyện về sự buông xuôi. Đó là cách để cả gia đình hiểu và tôn trọng mong muốn của người bệnh, đồng thời giúp người thân bớt day dứt khi phải đưa ra những quyết định khó khăn sau này.
Trao đổi sớm về mong muốn cuối đời giúp gia đình tôn trọng lựa chọn của người bệnh và đưa ra quyết định phù hợp khi cần
Chăm sóc một người bệnh nặng suốt nhiều tháng có thể khiến bạn kiệt sức cả về thể chất lẫn tinh thần. Bạn có thể phải tạm gác công việc, lo lắng về chi phí hay đối mặt với những căng thẳng trong gia đình. Đây đều là những cảm xúc rất bình thường, và bạn không cần tự trách mình khi có lúc thấy mọi thứ vượt quá sức chịu đựng.
Hãy chia sẻ việc chăm sóc với người thân, dành thời gian nghỉ ngơi và tìm đến sự hỗ trợ khi cần. Thuê điều dưỡng chăm sóc tại nhà vài giờ mỗi ngày cũng là một cách giúp bạn nhẹ gánh hơn.
Hầu hết người bệnh ung thư giai đoạn cuối mong được ở nhà. Những người qua đời tại nhà với sự hỗ trợ chuyên môn thường kiểm soát triệu chứng tốt hơn, chất lượng sống tốt hơn – và người thân cũng ít khó khăn hơn khi vượt qua mất mát.
Để việc chăm sóc tại nhà diễn ra an toàn và thuận lợi, gia đình nên chuẩn bị:
Nếu gia đình không đủ thời gian, sức khỏe hoặc kinh nghiệm để chăm sóc liên tục, sử dụng dịch vụ điều dưỡng tại nhà là một giải pháp phù hợp. Điều đó giúp người bệnh được chăm sóc đúng cách, đồng thời giảm bớt gánh nặng cho người thân trong suốt quá trình đồng hành.
Khi người thân bước vào những ngày cuối đời, việc hiểu trước những thay đổi có thể xảy ra sẽ giúp gia đình bình tĩnh hơn và tránh những quyết định vội vàng trong lúc căng thẳng.
Vào giai đoạn cuối đời, người bệnh sẽ có những dấu hiệu sau:
Có một điều nhiều gia đình không biết là người bệnh vẫn có thể nghe được dù không nói được nữa. Gia đình nên tiếp tục nắm tay, trò chuyện và nói những lời yêu thương hoặc điều bạn muốn gửi gắm. Sự hiện diện của gia đình luôn mang lại giá trị tinh thần cao nhất cho người bệnh trong những giây phút cuối cùng.
Có những thời điểm gia đình không nên cố gắng tự chăm sóc một mình. Bạn nên liên hệ nhân viên y tế khi người bệnh đau nhiều dù đã dùng thuốc, nôn liên tục, không đi tiêu được, khó thở tăng dần, xuất hiện loét tì đè hoặc việc chăm sóc hàng ngày đã vượt quá khả năng của người thân.
PK Việt Úc có hơn 10 năm cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe chuyên nghiệp tại nhà tại Hà Nội và TP.HCM. Dịch vụ chăm sóc giảm nhẹ được theo dõi bởi bác sĩ, kết hợp cùng điều dưỡng có chứng chỉ hành nghề trực tiếp chăm sóc theo các gói từ 6 giờ – 24h/ngày.
Đội ngũ y tế sẽ theo dõi dấu hiệu sinh tồn, phát hiện sớm biến chứng, chăm sóc vết thương và loét tì đè, hỗ trợ hô hấp, vệ sinh cá nhân… Khi cần, nhân viên y tế cũng trao đổi với bác sĩ ung bướu hoặc bác sĩ đang điều trị tại bệnh viện để việc chăm sóc và theo dõi người bệnh được thống nhất. Đồng thời, người nhà được hướng dẫn cách chăm sóc phù hợp và nhận biết những dấu hiệu cần liên hệ bác sĩ ngay.
Nếu gia đình chưa biết nên bắt đầu từ đâu, hãy gọi 18006894 (TP.HCM) – 18006896 (Hà Nội) hoặc nhắn tin qua Zalo để được tư vấn tình trạng cụ thể của người bệnh và lựa chọn hình thức chăm sóc phù hợp.
Không. Mục tiêu của chăm sóc giảm nhẹ là giảm đau, kiểm soát triệu chứng và nâng cao chất lượng sống trong suốt quá trình điều trị. Đa số người bệnh lựa chọn giảm bớt các can thiệp y khoa ở giai đoạn cuối thường không sống ngắn hơn, trong khi chất lượng cuộc sống lại tốt hơn.
Điều này phụ thuộc vào mục tiêu điều trị và mong muốn của người bệnh. Theo NCI, khoảng ⅓ người bệnh ung thư giai đoạn tiến triển vẫn tiếp tục điều trị gần cuối đời.
Tuy vậy, hóa trị cũng có thể làm tăng tác dụng phụ và thời gian nằm viện. Gia đình nên trao đổi với bác sĩ để cân nhắc lợi ích và những ảnh hưởng có thể xảy ra trước khi đưa ra quyết định.
Thủ thuật được gây tê trước khi thực hiện nên người bệnh thường chỉ cảm thấy khó chịu nhẹ. Dịch trong ổ bụng có thể tái tích tụ theo diễn tiến của bệnh, vì vậy nhiều trường hợp cần chọc hút lặp lại để giảm căng tức và giúp người bệnh dễ chịu hơn.
Ở giai đoạn cuối, việc ăn uống giảm dần là diễn biến tự nhiên. Gia đình không nên ép ăn vì có thể khiến người bệnh khó chịu hoặc tăng nguy cơ sặc.
Hãy giữ miệng và môi luôn ẩm, cho người bệnh ngậm một ít đá nếu họ muốn và trao đổi với bác sĩ trước khi cân nhắc đặt sonde/ống thông dạ dày hoặc tiêm truyền dinh dưỡng.
Nếu có sự theo dõi của bác sĩ và điều dưỡng, chăm sóc tại nhà vẫn có thể giúp kiểm soát triệu chứng hiệu quả và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh giai đoạn cuối. Gia đình cũng được bác sĩ/điều dưỡng hướng dẫn cách chăm sóc, biết các dấu hiệu cần liên hệ nhân viên y tế hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện khi cần.
Giám Đốc Chuyên Môn
Giám đốc Y khoa và đồng sáng lập các Phòng khám Việt Úc; Bác sĩ với hơn 30 năm kinh nghiệm trong y tế toàn cầu.
Tiểu sử