Biến chứng bàn chân tiểu đường: Dấu hiệu nhận biết và cách chăm sóc tại nhà

Biến chứng bàn chân tiểu đường là một trong những vấn đề người bệnh tiểu đường cần đặc biệt chú ý, tương tự các biến chứng ở thận, mắt và thần kinh.

Khi nhận biết sớm dấu hiệu bất thường và chăm sóc bàn chân đúng cách, người bệnh có thể phối hợp tốt hơn với bác sĩ để phòng ngừa loét da, nhiễm trùng và giảm nguy cơ cắt cụt chi.

Biến chứng bàn chân tiểu đường là gì?

Biến chứng bàn chân tiểu đường, thường gọi là Bàn chân đái tháo đường – một biến chứng thường gặp ở người mắc bệnh tiểu đường (hay đái tháo đường). Tình trạng này xảy ra khi đường huyết cao kéo dài làm tổn thương dây thần kinh và mạch máu ở chân.

Khi dây thần kinh bị ảnh hưởng, người bệnh có thể giảm hoặc mất cảm giác đau. Vì vậy, những vết xước nhỏ, phồng rộp hay vết loét ở bàn chân dễ bị bỏ qua. Nếu vết thương nhiễm trùng và lan sâu vào mô – việc điều trị sẽ khó khăn hơn, thậm chí có nguy cơ phải cắt bỏ ngón chân, bàn chân hoặc một phần cẳng chân.

Vì thế, người bệnh tiểu đường nên kiểm tra bàn chân hằng ngày, giữ chân sạch khô và đi khám sớm khi thấy có vết thương, sưng đỏ, đau, tê bì hoặc đổi màu da.

Nguyên nhân gây biến chứng tiểu đường ở chân

Bàn chân đái tháo đường thường hình thành do nhiều yếu tố cùng tác động. Trong đó, hai nguyên nhân dưới đây là thường gặp nhất:

Bệnh mạch máu ngoại biên

Bệnh tiểu đường có thể làm thay đổi cấu trúc mạch máu, đặc biệt là các động mạch. Theo thời gian, chất béo tích tụ tạo thành mảng bám, khiến mạch máu bị hẹp hoặc tắc nghẽn.

Tình trạng này thường ảnh hưởng đến các chi như tay và chân, làm giảm lượng máu lưu thông đến bàn chân. Khi máu đến chân kém, vết thương sẽ lâu lành hơn, dễ nhiễm trùng và có nguy cơ tiến triển thành loét da. Nếu nhiễm trùng nặng và khó kiểm soát, người bệnh có thể đối mặt với nguy cơ hoại tử hoặc phải đoạn chi.

Tổn thương thần kinh

Đường huyết cao kéo dài có thể làm tổn thương các dây thần kinh ở chân. Người bệnh có thể cảm thấy tê bì, châm chích, ngứa ran hoặc giảm cảm giác ở bàn chân.

Khi cảm giác ở chân suy giảm, người bệnh dễ bỏ qua các dấu hiệu bất thường như đau, phồng rộp, trầy xước hoặc giày dép cọ xát quá chặt. Những tổn thương nhỏ nếu không được phát hiện và chăm sóc sớm có thể phát triển thành vết loét, nhiễm trùng và gây biến chứng nghiêm trọng.

Dấu hiệu nhận biết bàn chân đái tháo đường

Các vết loét có thể bắt đầu từ những tổn thương rất nhỏ như trầy xước, đạp phải dị vật, mang giày dép cọ xát hoặc chăm sóc bàn chân chưa đúng cách. Nếu đường huyết cao, sức đề kháng giảm và vệ sinh vết thương kém, vết thương dễ nhiễm trùng và lan rộng nhanh. 

Các dấu hiệu ban đầu thường là:

• Tê buốt.
• Giảm hoặc mất cảm giác.
• Cảm giác đi như giẫm trên cát.
• Bàn chân lạnh do máu lưu thông kém hoặc nóng rát khi có viêm, nhiễm trùng. 

Khi quan sát, bàn chân có thể bị khô, nứt nẻ, rụng lông, teo cơ ở cẳng chân hoặc vùng bàn chân. Một số trường hợp xuất hiện bóng nước tự nhiên, vết nứt da, vùng da thâm đen hoặc hoại tử – đặc biệt ở đầu ngón chân và những điểm chịu nhiều áp lực.

Dấu hiệu nhiễm trùng thường gặp gồm:

• Vết thương chảy dịch.
• Có mùi hôi, tiết mủ.
• Vùng da xung quanh sưng đỏ, đau hoặc chuyển màu bất thường. 
• Khi tình trạng nặng hơn, hoại tử có thể lan sang mô lân cận, gây nguy cơ nhiễm trùng toàn thân hoặc nhiễm trùng huyết. 

Khi phát hiện vết thương, vết loét hoặc bất kỳ thay đổi bất thường nào ở bàn chân – người bệnh nên đi khám sớm để được đánh giá và xử trí đúng cách.

Một thay đổi nhỏ ở chân cũng có thể là tín hiệu cần được kiểm tra trước khi quá muộn

Các biến chứng của bàn chân đái tháo đường

Bàn chân đái tháo đường có thể trở nên nghiêm trọng khi người bệnh gặp tổn thương thần kinh hoặc bệnh mạch máu ngoại biên. Đây là hai vấn đề cần được bác sĩ theo dõi sát vì có thể làm bàn chân mất cảm giác, giảm lưu thông máu và khiến vết thương lâu lành hơn.

Một số biến chứng thường gặp gồm:

• Loét chân hoặc vết thương chậm lành.
• Nhiễm trùng da, nhiễm trùng xương hoặc áp xe.
• Hoại tử mô do nhiễm trùng nặng.
• Biến dạng bàn chân.
• Tật bàn chân Charcot, khiến xương ở bàn chân hoặc ngón chân bị dịch chuyển, gãy hoặc làm thay đổi hình dạng bàn chân.

Một số biến chứng như nhiễm trùng có thể được kiểm soát nếu phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Tuy nhiên, các trường hợp nặng như hoại tử có thể gây tổn thương vĩnh viễn, thậm chí phải đoạn chi để bảo vệ sức khỏe người bệnh.

Khi nào người bệnh cần gặp bác sĩ ngay? 

Người bệnh tiểu đường nên thăm khám định kỳ theo lịch hẹn để kiểm tra sức khỏe tổng quát và phát hiện sớm các vấn đề ở bàn chân. 

Nếu có những dấu hiệu dưới đây, bạn cần đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt:

• Da bàn chân đổi màu bất thường.
• Bàn chân hoặc mắt cá chân bị sưng.
• Bàn chân nóng, lạnh hoặc thay đổi nhiệt độ khác thường.
• Có vết loét lâu lành ở bàn chân.
• Đau, ngứa hoặc khó chịu ở bàn chân, mắt cá chân.
• Móng chân mọc ngược.
• Có dấu hiệu nhiễm nấm ở chân.
• Da gót chân khô, nứt nẻ nhiều.
• Xuất hiện dấu hiệu nhiễm trùng như sưng đỏ, chảy dịch, đau tăng hoặc có mùi bất thường.

Các phương pháp điều trị biến chứng tiểu đường ở chân

Việc điều trị biến chứng tiểu đường ở chân sẽ tùy vào mức độ tổn thương, tình trạng vết thương và khả năng lưu thông máu ở chi dưới. Bác sĩ thường ưu tiên các phương pháp bảo tồn trước (không phẫu thuật), sau đó mới cân nhắc can thiệp phẫu thuật khi cần thiết.

Điều trị bảo tồn

Ở giai đoạn đầu hoặc khi tổn thương chưa quá nặng, bác sĩ có thể chỉ định:

• Vệ sinh và chăm sóc vết thương đúng cách.
• Sử dụng giày, nẹp hoặc thiết bị chuyên dụng để giảm áp lực lên vùng tổn thương.
• Theo dõi sát các dấu hiệu nhiễm trùng, hoại tử hoặc vết loét lan rộng.
• Kiểm soát đường huyết và các bệnh lý đi kèm để hỗ trợ quá trình lành thương.

Điều trị phẫu thuật

Khi vết thương không đáp ứng với điều trị bảo tồn, nhiễm trùng lan rộng hoặc máu lưu thông đến chân kém – bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật. Một số phương pháp thường được áp dụng gồm:

• Loại bỏ mô chết để làm sạch vùng tổn thương.
• Đoạn chi trong trường hợp hoại tử nặng, không thể bảo tồn.
• Phẫu thuật điều chỉnh hoặc ổn định bàn chân Charcot.
• Bắc cầu động mạch để cải thiện lưu lượng máu đến chân.
• Can thiệp nội mạch và đặt stent giúp giữ mạch máu thông thoáng, hỗ trợ máu lưu thông tốt hơn.

Phẫu thuật là hướng xử trí sau cùng nhằm kiểm soát tổn thương nặng và bảo vệ tối đa chức năng vận động cho người bệnh 

Cách phòng ngừa bàn chân đái tháo đường hiệu quả

Chăm sóc bàn chân đúng cách mỗi ngày giúp người bệnh đái tháo đường giảm nguy cơ nhiễm trùng, loét chân và các biến chứng nghiêm trọng. Một số thói quen đơn giản có thể hỗ trợ bảo vệ bàn chân tốt hơn:

• Kiểm tra bàn chân hàng ngày để phát hiện sớm vết trầy xước, sưng đỏ, phồng rộp hoặc thay đổi bất thường trên da.
• Rửa chân mỗi ngày bằng nước sạch, lau khô nhẹ nhàng, nhất là ở các kẽ ngón chân để hạn chế ẩm ướt và nhiễm trùng.
• Mang giày và vớ vừa vặn, thoải mái. Tránh dùng vớ quá chật vì có thể làm cản trở lưu thông máu.
• Cắt móng chân cẩn thận, không cắt quá sát da để tránh gây trầy xước hoặc nhiễm trùng.
• Không tự nặn mụn nước, mụn cóc hoặc xử lý vết chai chân vì dễ làm tổn thương da và tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.
• Thăm khám bàn chân định kỳ để bác sĩ kiểm tra, phát hiện sớm các dấu hiệu nguy hiểm và phòng ngừa hoại tử.
• Kiểm soát đường huyết ổn định theo hướng dẫn của bác sĩ để hạn chế tổn thương thần kinh và mạch máu ở chân.
• Tránh hút thuốc lá vì thuốc lá làm giảm lưu lượng máu đến bàn chân, khiến vết thương lâu lành và dễ diễn tiến nặng hơn.

Chăm sóc người tiểu đường tại nhà cùng điều dưỡng PK Việt Úc

Bên cạnh việc tuân thủ điều trị và tái khám định kỳ, chăm sóc người tiểu đường đúng cách tại nhà giữ vai trò rất quan trọng trong việc phòng ngừa biến chứng bàn chân đái tháo đường.

Người bệnh cần được theo dõi đường huyết, quan sát bàn chân hằng ngày, hỗ trợ vệ sinh cơ thể, chăm sóc vết thương đúng kỹ thuật và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như sưng đỏ, chảy dịch, đau tăng, đổi màu da hoặc vết loét lâu lành.

Với những gia đình không có nhiều kinh nghiệm chăm sóc y tế, thuê điều dưỡng tại nhà từ PK Việt Úc là giải pháp thiết thực giúp người bệnh được chăm sóc an toàn, khoa học và sát với tình trạng sức khỏe thực tế.

Điều dưỡng có chuyên môn, kinh nghiệm và kiến thức chăm sóc người bệnh tiểu đường sẽ giúp quá trình chăm sóc an toàn, đúng cách và nhẹ gánh hơn cho gia đình. Đồng thời, người bệnh cũng được hỗ trợ theo dõi tình trạng sức khỏe hàng ngày, chăm sóc bàn chân, vệ sinh cá nhân, nhắc lịch dùng thuốc theo chỉ định và hướng dẫn gia đình xử trí phù hợp khi có dấu hiệu cần đi khám.

Hãy để người thân của bạn được chăm sóc tại nhà một cách an toàn, chuyên nghiệp và chủ động. Liên hệ PK Việt Úc qua Hotline: 18006894 (TP.HCM), nhắn tin Zalo hoặc điền thông tin trực tuyến để được tư vấn và lên lịch chăm sóc phù hợp ngay hôm nay!