Sốt ở trẻ em và cách ứng phó hiệu quả tại nhà

Trẻ bị bị sốt luôn là một triệu chứng rất phổ biến và hay gặp trong gia đình. Điều này có thể khiến cha mẹ có phần lo lắng, đặc biệt là những ai mới lần đầu làm ba mẹ sẽ có thể mất bình tĩnh khi trẻ đang bị sốt.

Với nhiều năm kinh nghiệm trong việc cung cấp dịch vụ bác sĩ gia đình phòng khám gia đình Việt Úc sẽ chia sẻ chi tiết với bạn điều nên (và không nên) làm để đối phó với những lần sốt tiếp theo ở trẻ.

Tìm hiểu về sốt ở trẻ em

Sốt là một phản ứng tự nhiên của cơ thể trẻ em khi hệ thống miễn dịch hoạt động để chống lại các tác nhân gây bệnh như virus, vi khuẩn, hoặc tình trạng viêm nhiễm. Khi trẻ bị sốt, nhiệt độ cơ thể tăng cao hơn mức bình thường (thường dao động từ 36,5°C đến 37,5°C).

Hãy nhớ: Sốt không phải là bệnh. Theo các bác sỹ nhi khoa, sốt chỉ là một dấu hiệu cho thấy hệ miễn dịch của bé đang chiến đấu với các vi khuẩn lây nhiễm. Hầu hết các vi khuẩn gây ra các loại sốt như cảm lạnh, cúm, cúm dạ dày đều không quá nguy hiểm và có thể điều trị tại nhà.

Nguyên nhân sốt ở trẻ em

Nhiều nghiên cứu cho thấy, khi trẻ bị sốt, các cơ quan điều chỉnh nhiệt độ vẫn sẽ hoạt động tích cực để kiểm soát nhiệt độ nhưng lúc này, chúng tạm thời đặt lại bộ điều nhiệt ở mức nhiệt độ cao hơn vì một số nguyên nhân sau:

• Cytokine và chất trung gian được cơ thể sản sinh ra để chống lại sự xâm nhập của các tác nhân gây bệnh.
• Cơ thể tạo ra nhiều đại thực bào hơn để chống chọi lại các tác nhân xâm nhập vào cơ thể.
• Cơ thể tạo ra kháng thể tự nhiên để chống lại nhiễm trùng và ngăn chặn sự xâm nhập của chúng ở những lần tiếp theo.
• Một số loại vi khuẩn được bao bọc trong một lớp màng, khi lớp màng này vỡ ra, các chất bên trong xâm nhập vào cơ thể gây độc cho cơ thể.

Một số yếu tố làm tăng thân nhiệt khiến trẻ bị sốt, bao gồm: 

• Nhiễm trùng: Khi trẻ em bị nhiễm trùng thì cơ thể của bé sẽ kích thích các cơ chế bảo vệ tự nhiên bằng cách tăng nhiệt độ cơ thể, sốt.
• Mặc quần áo quá chật hoặc quá dày: trẻ đang bị sốt nhẹ thì ba mẹ hạn chế mặc quần áo quá dày thì điều này không giúp trẻ hạ sốt mà còn khiến cơ thể bé tăng nhiệt độ.
• Tiêm vắc xin: trẻ thường sẽ có dấu hiệu sốt nhẹ sau khi tiêm vắc xin (38.5 độ) do cơ chế tự phản vệ của cơ thể
• Trẻ mọc răng: Thông thường, trẻ sẽ bị sốt nhẹ khi mọc răng. Lúc này, thân nhiệt của trẻ dao động trong khoảng 38 – 38.5 độ C.
• Mắc các bệnh truyền nhiễm do virus gây ra: cảm lạnh, cảm cúm,…
• Tác dụng phụ của một số loại thuốc.

Triệu chứng khi trẻ bị sốt theo các cấp độ

1. Cấp độ sốt nhẹ (37,5°C – 38°C)

• Cơ thể trẻ hơi nóng khi sờ vào trán, cổ, hoặc bụng.
• Trẻ cảm thấy mệt mỏi nhưng vẫn tỉnh táo và chơi được.
• Hơi ấm trong lòng bàn tay, bàn chân.
• Có thể xuất hiện tình trạng vã mồ hôi nhẹ.

Với bé sốt cấp độ nhẹ thì có thể có nhiều nguyên nhân mà chúng tôi đã đề cập ở trên. Ba mẹ có thể hoàn toàn có thể xử lý để giúp bé đúng cách tại nhà như mặc đồ áo phù hợp, cho trẻ uống nước nhiều và hạn chế ra ngoài nắng gió.

2. Cấp độ sốt vừa (38°C – 39°C)

• Trẻ có cảm giác nóng bừng ở toàn thân.
• Xuất hiện cảm giác khó chịu, quấy khóc.
• Trẻ có thể ăn kém, mất cảm giác ngon miệng.
• Mắt lờ đờ, hơi khó chịu nhưng vẫn đáp ứng được khi gọi.
• Một số trẻ có thể bị đau cơ hoặc nhức đầu nhẹ.

3. Cấp độ sốt cao (39°C – 40°C)

• Trẻ nóng rực toàn thân, đỏ mặt hoặc tái xanh (tùy thể trạng).
• Có dấu hiệu run rẩy hoặc co giật (ở một số trẻ).
• Thở nhanh, mệt mỏi rõ rệt, không muốn ăn hoặc uống.
• Trẻ có thể mê sảng hoặc lơ mơ.
• Da khô, ít vã mồ hôi.

Lúc này trẻ sẽ cảm thấy khó chịu và hay quấy khóc theo cữ, ngủ không ngon và hay khóc đêm. Ba mẹ cần túc trực dùng khăn chườm để hạ thân nhiệt cho bé.

4. Cấp độ sốt rất cao (trên 40°C)

Trường hợp này thì chắc chắn ba mẹ cần phải đưa con đi đến phòng khám gần nhất để được bác sĩ tư vấn và khám cho bé. Một số biểu hiện thường gặp sẽ bao gồm như bên dưới

• Trẻ hầu như không tỉnh táo, phản ứng chậm hoặc không đáp ứng khi gọi.
• Da trẻ có thể đỏ bừng hoặc tái nhợt, đôi khi lạnh tay chân.
• Hơi thở dồn dập, thở khò khè.
• Nguy cơ co giật, rối loạn nhịp tim, hoặc tổn thương não nếu không được xử lý kịp thời.

Cách chăm trẻ nhỏ bị sốt tại nhà

Mục tiêu chính của việc chăm sóc trẻ bị sốt tại nhà là kiểm soát nhiệt độ của trẻ, ngăn chặn trẻ bị mất nước và theo dõi tình trạng sức khỏe, các triệu chứng của bệnh khiến trẻ bị sốt.

1. Kiểm tra thân nhiệt của trẻ.

Khi trẻ bị sốt thì có thể sẽ diễn biến theo các cấp độ, thân nhiệt bé có thể tăng lên. Ba mẹ cần kiểm soát thân nhiệt của bé thường xuyên để có cách điều trị kịp thời.

Mẹ có thể hạ nhiệt cho trẻ bằng cách sử dụng acetaminophen hoặc ibuprofen. Tuy nhiên, cần nghe theo sử chỉ dẫn của các sĩ và tình hình sức khoẻ thực tế của bé. Việc lạm dụng thuốc hạ sốt cho trẻ là điều không được khuyến cáo.

2. Bổ sung nước cho trẻ

Trẻ sẽ bị mất nhiều nước do thân nhiệt tăng cao. Do đó, mẹ nên cho trẻ uống nhiều nước hơn bình thường, đảm bảo cung cấp đủ lượng nước cho cơ thể của trẻ. Đây là điều quan trọng, khi bé bị sốt cao sẽ không hợp tác ăn uống nên ba mẹ cần phải thật sự khéo léo để bù nước cho trẻ

Khi cho bé bị sốt ăn thì hạn chế các đồ ăn bánh ngọt, nước ngọt hay trà vì chúng sẽ khiến tình trạng mất nước trở nên nghiêm trọng hơn. Thay vào đó, cho bé ăn các đồ ăn loãng và ấm như cháo, súp đầy đủ dinh dưỡng.

3. Quan sát các biểu hiện của trẻ

Như đã nói ở trên thì điều quan trọng khi chăm sóc trẻ bị sốt là theo dõi các biểu hiện của trẻ, từ đó, có biện pháp y tế hỗ trợ kịp thời.

Sốt ở trẻ có nhiều lý do song cũng là biểu hiện bắt đầu một căn bệnh nào đó. Do đó, nếu nhiệt độ cơ thể của trẻ đã được giảm xuống dưới 39 độ C, trẻ uống đủ nước nhưng vẫn cảm thấy mệt mỏi, các biểu hiện sốt khác của trẻ không có dấu hiệu cải thiện, rất có thể trẻ đang gặp một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

4. Bổ sung dinh dưỡng cho trẻ

Sốt ở trẻ em khiến trẻ cảm thấy chán ăn. Tuy nhiên, lúc này mẹ nên chú ý cho trẻ ăn đầy đủ, không bỏ bữa, để có thể cung cấp đủ chất dinh dưỡng cần thiết cho trẻ. Điều này sẽ giúp cơ thể trẻ có nhiều năng lượng, tăng sức đề kháng và có thể đẩy lùi cơn sốt một cách nhanh chóng. 

• Đảm bảo có đủ lượng protein cho cơ thể, ít chất béo và cung cấp đủ calo cho các hoạt động của trẻ.
• Nên cho trẻ ăn thức ăn dạng mềm, dễ tiêu hóa như súp, cháo, ngũ cốc
• Bổ sung thêm vitamin cho trẻ thông qua  nước ép trái cây hoặc các loại trái cây mềm như chuối, cam, đu đủ
• Chia nhỏ các bữa ăn, mỗi bữa cách nhau khoảng 2h và sau đó, tăng dần khoảng cách giữa các bữa lên 4h. 

Khi trẻ bị sốt, bố mẹ nên tránh cho trẻ ăn các loại thực phẩm chứa nhiều chất béo, cay và chứa nhiều chất xơ. 

5. Lựa chọn quần áo phù hợp

Một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ sốt cho trẻ là mặc quá nhiều quần áo, hoặc quá ít cho trẻ. Khi trẻ mặc quá nhiều quần áo, thân nhiệt trẻ tăng nhanh khiến trẻ bị sốt.

Khi trẻ mặc quần áo mỏng sẽ khiến cơ thể trẻ bị nhiễm lạnh, lúc này, cơ thể trẻ phải sản sinh nhiều nhiệt hơn bình thường, khiến trẻ bị sốt. Do đó, bố mẹ nên cho trẻ mặc quần áo phù hợp với nhiệt độ của môi trường xung quanh, đảm bảo sự thông thoáng và thoải mái cho trẻ. 

Tham khảo thêm bài viết: các bệnh thường gặp ở trẻ vào mùa đông

6. Chườm, lau người hoặc tắm cho trẻ bằng nước ấm

Một trong những cách giúp trẻ hạ sốt nhanh chóng là chườm, lau người hoặc tắm cho trẻ bằng nước ấm. Điều này sẽ giúp trẻ cảm thấy thư giãn, dễ chịu hơn. Tuy nhiên, mẹ nên lưu ý thời gian tắm cho trẻ chỉ nên kéo dài trong khoảng 10-15 phút, nhiệt độ nước phải đảm bảo độ ấm vừa phải và không nên dùng các chất tẩy rửa mạnh, chứa cồn khi tắm cho trẻ bị sốt. Cách hạ sốt này không nên áp dụng cho trẻ sơ sinh và các trẻ còn quá nhỏ. 

7. Một số lưu ý khác khi chăm trẻ bị sốt tại nhà

Kiểm tra các triệu chứng khác ở trẻ

Hoạt động và cảm giác của trẻ thường là dấu hiệu tốt để biết mức độ ốm của trẻ như thế nào (thực tế, sốt cao không có nghĩa là bệnh nặng hơn những trẻ sốt nhẹ hơn). Các bác sỹ nhi khoa cho rằng “Nếu trẻ bị lờ đờ, cáu kỉnh, bị đau họng, tai hoặc dạ dày hay đau khi đi tiểu, hãy gọi ngay bác sỹ”. Và nếu trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt, cho dù triệu chứng như thế nào cũng cần gặp bác sỹ.

Trẻ sơ sinh dễ mắc một số loại bệnh nhiễm trùng thông thường hơn, do đó bác sỹ nên loại trừ khả năng mắc các loại bệnh nghiêm trọng.

Loại bỏ các loại nhiệt kế bằng thủy tinh

Các loại nhiệt kế cũ thường có chứa thủy ngân, một chất độc cực mạnh ảnh hưởng não, tủy sống, gan, thận và gây ra nhiều khuyết tật. Nếu loại nhiệt kế này vỡ, hơi thủy ngân sẽ gây ảnh hưởng đến các thành viên trong gia đình bạn.

Trong tủ thuốc gia đình bạn vẫn còn loại nhiệt kế này? Đừng vội vứt vào thùng rác. Hãy đưa đến bác sỹ (để vứt bỏ an toàn) hoặc đưa đến khu vực có chứa các chất thải nguy hiểm tại nơi bạn sống.

Lựa chọn đúng phương pháp

Sử dụng nhiệt kế số dùng cho hậu môn sẽ cho kết quả chính xác nhất đối với trẻ sơ sinh; nếu trẻ lớn hơn 3 tuổi bạn có thể sử dụng nhiệt kế miệng. Mặc dù khá nhanh và thuận lợi, nhiệt kế dùng cho tai rất khó sử dụng: Bạn phải đặt đúng vị trí trong ống tai để cho kết quả chính xác. (Quá nhiều ráy tai có thể ảnh hưởng đến kết quả). Cặp nhiệt độ ở nách và dưới ti giả thường cho kết quả ít chính xác hơn so với nhiệt kế hậu môn và miệng.

Các câu hỏi thường gặp khi trẻ bị sốt cao

1. Liệu bé có bị co giật do sốt cao?

Khoảng 4% trẻ dưới 5 tuổi bị co giật do sốt cao mà nguyên nhân do sự thay đổi đột ngột về nhiệt độ. Điều này có vẻ nguy hiểm – bé có thể bị mất ý thức, co giật hoặc người cứng lại – tuy nhiên những điều này thường vô hại. Hầu hết các cơn co giật do sốt đều kết thúc trong vòng một hoặc hai phút, một vài trường hợp chỉ một vài giây hoặc nhiều hơn 10 phút.

Nếu bé nhà bạn bắt đầu co giật do sốt, hãy đặt bé lên bề mặt mềm, cho bé nằm sang một bên để tránh ngạt thở. Không được cho bé ăn/uống gì lúc này. Khi cơn co giật kết thức, hãy gọi bác sỹ – nếu đây là lần đầu tiên bé có triệu chứng này, bé cần được khám ngay.

2. Khi nào thì trẻ được coi là bị sốt ?

Theo Hiệp Hội Nhi Khoa Hoa Kỳ, bé chính thức bị sốt khi nhiệt độ cơ thể trên 38 độ C hoặc cao hơn. Lúc này, cần gọi ngay bác sỹ. Tuy nhiên, điều này cũng tùy thuộc vào độ tuổi của bé:

Cần gọi bác sỹ: khi nhiệt độ là 38 độ trở lên đối với trẻ dưới 2 tháng; 38,3 độ C đối với trẻ từ 3 đến 6 tháng; 39 độ đối với trẻ trên 6 tháng.

Kết luận

Hi vọng bài viết trên mà phòng khám gia đình Việt Úc cung cấp sẽ giúp bạn có được cái nhìn tổng quát và chuyên sâu về sốt ở trẻ em. Chúng tôi cho rằng đây là một mối quan tâm hàng đầu mà các bậc cha mẹ cần phải lưu ý vì chắc chắn ít nhất một lần trong đời chúng ta sẽ phải gặp phải và đối mặt.

Trẻ sốt đơn giản có thể là đang trong giai đoạn mọc răng hay bị cảm lạnh, nóng thông thường. Cha mẹ cần bình tĩnh xử lý, tham khảo các ý kiến chuyên gia và có cách điều trị kịp thời.

Hiện nay phòng khám gia đình Việt Úc cung cấp dịch vụ bác sĩ gia đình có thể thăm khám cho bé tại nhà một cách tiện lợi với đội ngũ bác sĩ chuyên môn cao từ các bệnh viện hàng đầu tại Việt Nam. Ba mẹ có nhu cầu có thể liên hệ với chúng tôi theo đường dây nóng tại khu vực TPHCM để được hỗ trợ.