Làm thế nào để kiểm soát nôn ói bệnh nhân ung thư hiệu quả?

Trong quá trình xạ trị, buồn nôn và nôn là những tác dụng phụ thường gặp khiến nhiều bệnh nhân lo lắng. Tình trạng này còn được gọi là buồn nôn và nôn do xạ trị, có thể xuất hiện sau vài giờ hoặc vài ngày kể từ khi điều trị và kéo dài với mức độ khác nhau tùy từng người.

Mức độ nặng nhẹ của triệu chứng phụ thuộc vào nhiều yếu tố như phương pháp xạ trị, liều xạ và vị trí điều trị. Thực tế cho thấy, xạ trị trong cơ thể thường gây ít tác dụng phụ hơn so với xạ trị từ bên ngoài. Tuy nhiên, mỗi bệnh nhân sẽ có phản ứng khác nhau, khó dự đoán hoàn toàn.

Khi buồn nôn và nôn không được kiểm soát tốt, người bệnh dễ rơi vào tình trạng mất nước, ăn uống kém, suy kiệt thể trạng và giảm tinh thần hợp tác điều trị. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả chăm sóc và quá trình hồi phục.

Với kinh nghiệm lâu năm trong chăm sóc bệnh nhân ung thư tại nhà, PK Việt Úc chia sẻ những giải pháp y tế phù hợp giúp kiểm soát triệu chứng buồn nôn hiệu quả, giúp người bệnh duy trì thể trạng ổn định và tinh thần vững vàng trong suốt quá trình điều trị.

Nguyên nhân gây buồn nôn và nôn ở bệnh nhân ung thư

Nguyên nhân thường gặp nhất là táo bón, giảm nhu động ruột, chế độ ăn chưa phù hợp hoặc tác dụng phụ của các phương pháp điều trị như hóa trị/xạ trị. Bên cạnh đó, căng thẳng tâm lý, lo âu và sợ hãi cũng có thể tác động lên hệ viền của não, gián tiếp kích thích trung tâm nôn ở hành tủy. 

Do cơ chế gây triệu chứng khá phức tạp, việc xác định đúng nguyên nhân là bước cần thiết trước khi đưa ra hướng xử trí phù hợp.

Nếu không được can thiệp kịp thời, người bệnh sẽ gặp nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Việc ăn uống trở nên khó khăn, cơ thể không được cung cấp đủ năng lượng và dưỡng chất để hồi phục. Nôn ói kéo dài dễ dẫn đến mất nước, rối loạn điện giải, suy dinh dưỡng và suy kiệt thể trạng, làm giảm đáng kể chất lượng sống.

Các triệu chứng này còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả điều trị. Nhiều bệnh nhân mệt mỏi, chán nản hoặc thậm chí từ chối tiếp tục các đợt điều trị tiếp theo. Trong những trường hợp nặng, tình trạng này còn có thể đe dọa đến tính mạng.

Các biện pháp kiểm soát nôn ói bệnh nhân ung thư

Sử dụng thuốc chống nôn

Sau xạ trị hoặc trong quá trình điều trị, bác sĩ thường chỉ định thuốc chống buồn nôn nhằm giảm cảm giác khó chịu và hạn chế nôn ói. 

Theo thống kê, có khoảng 17% bệnh nhân ung thư cần dùng thuốc chống nôn trong phác đồ điều trị. Tùy từng trường hợp, thuốc có thể được dùng trước để phòng ngừa hoặc sử dụng khi triệu chứng đã xuất hiện nhằm giúp người bệnh dễ chịu hơn.

Các biện pháp hỗ trợ không dùng thuốc

Bên cạnh thuốc, nhiều phương pháp hỗ trợ đơn giản có thể giúp kiểm soát buồn nôn hiệu quả. Việc kết hợp y học hiện đại với các liệu pháp bổ trợ hiện nay khá phổ biến và mang lại lợi ích rõ rệt cho người bệnh.

• Thư giãn tâm trí và cơ thể: Các bài tập thở sâu, thư giãn cơ, thiền hoặc yoga giúp cơ thể thả lỏng, từ đó làm dịu cảm giác buồn nôn.
• Sử dụng thảo dược: Gừng, bạc hà và hoa cúc thường được dùng dưới dạng trà hoặc thực phẩm bổ sung để làm dịu dạ dày và giảm cảm giác buồn nôn.
• Liệu pháp hương thơm: Tinh dầu bạc hà, chanh hoặc oải hương có mùi dễ chịu, giúp thư giãn thần kinh và giảm buồn nôn hiệu quả.
• Âm nhạc: Nghe những bản nhạc nhẹ nhàng giúp não bộ thư giãn và làm dịu phản ứng nôn khó chịu.
• Châm cứu và bấm huyệt: Các phương pháp y học cổ truyền tác động lên những điểm liên quan đến tiêu hóa và thần kinh, từ đó hỗ trợ giảm buồn nôn ở một số người bệnh.

Châm cứu và bấm huyệt có thể hỗ trợ giảm buồn nôn thông qua tác động lên hệ thần kinh và tiêu hóa

Điều chỉnh lối sống và chế độ ăn uống

Những thay đổi nhỏ trong sinh hoạt hàng ngày cũng góp phần cải thiện đáng kể tình trạng nôn ói ở bệnh nhân ung thư.

• Giữ không gian thoáng mát, tránh mùi nồng.
• Mặc quần áo rộng rãi, nghỉ ngơi đầy đủ.
• Hạn chế căng thẳng và tạo môi trường sinh hoạt nhẹ nhàng.

Ngoài ra, chế độ ăn uống cũng ảnh hưởng trực tiếp đến cảm giác buồn nôn và nôn. Một vài điều chỉnh đơn giản có thể giúp cải thiện rõ rệt:

• Chia nhỏ bữa ăn và ăn nhiều lần trong ngày để dạ dày không bị quá tải.
• Uống đủ nước, có thể chọn nước dùng, bia gừng (Ginger Beer) nhẹ hoặc ngậm đá viên để dễ hấp thụ hơn.
• Thêm thực phẩm có vị chua nhẹ như chanh hoặc dưa chua, giúp kích thích vị giác khi cảm nhận mùi vị bị thay đổi.
• Gừng là lựa chọn tự nhiên giúp làm dịu dạ dày. Có thể nhai gừng kẹo hoặc dùng gừng tươi trong bữa ăn.
• Ưu tiên đồ uống trong, ít ga. Tránh các loại nước sẫm màu hoặc chứa caffeine vì sẽ khiến đường tiêu hóa “khó chịu”.
• Ưu tiên thức ăn nguội hoặc lạnh nếu mùi thức ăn nóng gây buồn nôn.
• Tránh món cay hoặc chiên nhiều dầu mỡ.
• Khi chán ăn hoặc khó nuốt, có thể dùng sữa lắc thay thế bữa ăn bổ sung năng lượng và dưỡng chất cần thiết.

Khi nào cần liên hệ bác sĩ?

Nếu người bệnh xuất hiện các dấu hiệu sau, gia đình nên liên hệ sớm qua Hotline: 18006894 (Khu vực TPHCM) để được bác sĩ chuyên khoa hỗ trợ và xử lý kịp thời, tránh biến chứng không đáng có.

• Nôn quá 3 lần/giờ
• Dịch nôn có máu tươi hoặc màu đen sẫm như bã cà phê/bồ hóng.
• Không uống được thuốc theo chỉ định.
• Không uống được thuốc theo chỉ định của thầy thuốc
• Nôn kèm hoa mắt, chóng mặt, choáng váng hoặc mệt rã rời, khó chịu rõ rệt.
• Buồn nôn và nôn nhiều đến mức không ăn uống được khiến cơ thể suy kiệt nhanh.
• Đã dùng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ nhưng triệu chứng không thuyên giảm.

Những câu hỏi thường gặp về buồn nôn ở bệnh nhân ung thư

Buồn nôn do điều trị ung thư kéo dài bao lâu?

Thời gian buồn nôn phụ thuộc vào loại thuốc và phương pháp điều trị. Với hóa trị, cảm giác buồn nôn thường kéo dài vài ngày sau mỗi đợt. Còn khi xạ trị, triệu chứng có xu hướng ngắn hơn. Nếu buồn nôn ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt, người bệnh nên trao đổi sớm với bác sĩ để được hỗ trợ.

Thuốc chống buồn nôn có gây hại không?

Các thuốc chống nôn thường an toàn khi dùng đúng liều và đúng chỉ định. Một số người có thể gặp tác dụng phụ nhẹ như khô miệng hoặc cảm giác mệt. Việc dùng thuốc nên có hướng dẫn từ bác sĩ hoặc dược sĩ để đảm bảo an toàn.

Có nên dùng thực phẩm chức năng để kiểm soát nôn ói bệnh nhân ung thư?

Một vài sản phẩm có thể hỗ trợ, nhưng việc sử dụng cần được tư vấn từ bác sĩ chuyên môn. Nếu tự ý dùng có thể gây phản ứng với thuốc điều trị, làm giảm hiệu quả hoặc gây ra các tác dụng phụ nguy hiểm.

Những điều chỉnh phù hợp trong chế độ ăn uống và sinh hoạt có thể giúp kiểm soát buồn nôn và cải thiện cảm giác dễ chịu trong suốt quá trình điều trị. Buồn nôn và nôn mửa là tác dụng phụ thường gặp của hóa trị/xạ trị, vì vậy người bệnh nên chủ động trao đổi với bác sĩ để được tư vấn và áp dụng các biện pháp hỗ trợ phù hợp, nhằm đảm bảo sức khỏe và nâng cao chất lượng sống.