Ngày xuất bản: 11/09/2026
Giám Đốc Chuyên Môn
Khi người thân bước vào giai đoạn cuối, việc chăm sóc tại nhà thường đi kèm nhiều lo lắng: cần chuẩn bị những gì, theo dõi triệu chứng ra sao và xử trí thế nào khi tình trạng thay đổi?
Một checklist cụ thể giúp gia đình chủ động sắp xếp không gian, thuốc men, dụng cụ cần thiết và kế hoạch hỗ trợ người bệnh, đồng thời giảm bớt những quyết định vội vàng trong thời điểm khó khăn.
Trong Hướng dẫn chăm sóc giảm nhẹ ban hành kèm Quyết định 183/QĐ-BYT ngày 25/01/2022: Chăm sóc giảm nhẹ tại nhà được xem là một phần của quá trình chăm sóc, trong đó có cả kế hoạch xuất viện. Vì vậy, đưa người bệnh về nhà cần được chuẩn bị từ trước, thay vì chờ đến khi rời bệnh viện mới bắt đầu xoay xở.
Ở bệnh viện, nhiều việc đã có nhân viên y tế hỗ trợ. Khi về nhà, gia đình sẽ tự đảm nhận phần lớn công việc như dùng thuốc, theo dõi triệu chứng và sắp xếp không gian chăm sóc. Chuẩn bị trước giúp mọi người bớt lúng túng và người bệnh được chăm sóc tốt hơn.
Trước ngày xuất viện, gia đình nên trao đổi rõ với bác sĩ về ba vấn đề sau:
** Hãy hỏi bác sĩ xem có nên bố trí điều dưỡng chăm sóc tại nhà hay không. Nếu bác sĩ cho rằng điều dưỡng tại nhà sẽ giúp bệnh nhân thoải mái hơn, hoặc cần thiết cho việc dùng thuốc và chăm sóc vết thương – hãy liên hệ PK Việt Úc và đảm bảo bác sĩ chuyên khoa của bệnh viện trao đổi trực tiếp với bác sĩ Việt Úc để hai bên phối hợp chặt chẽ. Bác sĩ PK Việt Úc sẽ hướng dẫn việc chăm sóc tại nhà và luôn tham vấn lại bác sĩ chuyên khoa của bệnh viện nếu tình trạng bệnh nhân có thay đổi.
Buổi trao đổi trước khi xuất viện cũng là lúc nên hỏi về các thiết bị có thể cần tại nhà như xe lăn, ghế vệ sinh, giường phù hợp hoặc dụng cụ thở oxy. Chuẩn bị sẵn những thứ cần thiết sẽ giúp người bệnh chuyển từ bệnh viện về nhà thuận lợi và an toàn hơn.
Nếu người bệnh phải nằm nhiều giờ mỗi ngày, đây là thiết bị đáng đầu tư nhất. Nâng đầu giường giúp người bệnh dễ thở, ăn uống thuận tiện hơn. Chức năng nâng hạ độ cao cũng giúp người chăm sóc đỡ phải cúi lưng khi thay tã, vệ sinh hoặc xoay trở.
Giường điện thuận tiện hơn loại quay tay, nhất là khi cần thay đổi tư thế nhiều lần vào ban đêm. Nếu chỉ cần dùng trong thời gian ngắn – chỉ cần thuê giường theo tháng sẽ tiết kiệm hơn mua mới. Trước khi sử dụng, kiểm tra thanh chắn hai bên và khóa bánh xe.
Nệm hơi luân phiên áp lực giúp giảm nguy cơ loét tì đè, nhưng không thể thay thế việc xoay trở và thay đổi tư thế.
Các chuyên gia bác sĩ khuyến nghị tư thế nghiêng khoảng 30 độ thay vì nghiêng hẳn 90 độ để giảm áp lực lên vùng hông. Gia đình cũng nên giữ ga giường phẳng, hạn chế nâng đầu giường quá 30 độ khi người bệnh nghỉ và tránh kéo lê cơ thể trên ga vì dễ làm tổn thương da.
Có thể chuẩn bị thêm gối chèn để kê hông và gót chân – vì đây là vị trí dễ bị bỏ sót khi phòng loét tì đè.
Chỉ cần mua khi người bệnh vẫn có nhu cầu ra khỏi giường. Nếu mục đích chính là đi vệ sinh – ghế bô đặt cạnh giường sẽ thực tế hơn xe lăn vì giảm quãng đường di chuyển và nguy cơ té ngã.
Nếu người bệnh vẫn thường xuyên ra khỏi nhà hoặc cần di chuyển trong khoảng cách xa hơn, xe lăn sẽ phù hợp hơn.
Nhóm vật tư này nên chuẩn bị dư một chút vì nhu cầu có thể tăng nhanh khi tình trạng người bệnh thay đổi.
Danh sách cơ bản gồm:
Nên thay tã ngay khi bẩn thay vì chờ đến một khung giờ cố định. Sau mỗi lần vệ sinh, có thể thoa kem bảo vệ vùng da dễ kích ứng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Thiết bị này có thể cần khi người bệnh nhiều đờm dãi, ho yếu, khó tự làm sạch đường thở hoặc có mở khí quản.
Không nên tự mua máy rồi học cách sử dụng qua mạng. Hút sai kỹ thuật có thể làm tổn thương niêm mạc, gây chảy máu và khiến người bệnh hoảng sợ. Nếu cần dùng, có thể thuê điều dưỡng chăm sóc tại nhà để được hỗ trợ và hướng dẫn trực tiếp, cũng như thực hành trước khi tự thực hiện. PK Việt Úc cũng có dịch vụ cho thuê máy.
Tiếng thở khò khè do dịch tiết ứ đọng ở đường hô hấp trên trong những ngày cuối đời có thể khiến gia đình rất lo lắng. Tuy nhiên, âm thanh này thường gây khó chịu cho người nhà nhiều hơn người bệnh. Việc xử trí cần dựa trên tình trạng thực tế và hướng dẫn của đội ngũ y tế, thay vì tự ý liên tục hút đờm.
Oxy tại nhà thường được cung cấp bằng bình oxy hoặc máy tạo oxy. PK Việt Úc có thể giúp được cả hai điều này. Máy tạo oxy thuận tiện khi cần sử dụng lâu dài, nhưng phụ thuộc vào điện nên gia đình cần có phương án dự phòng khi mất điện.
Rủi ro lớn nhất khi sử dụng oxy tại nhà là cháy nổ. Oxy không tự cháy nhưng làm lửa bén nhanh hơn và cháy mạnh hơn. Vì vậy:
Quần áo, chăn gối và tóc có thể giữ lại lượng oxy trong thời gian ngắn. Sau khi sử dụng oxy, nên tránh tiếp xúc ngay với nguồn lửa và giữ không gian sống luôn thông thoáng.
Một số món giá rẻ lại có thể giúp việc chăm sóc hàng ngày dễ dàng hơn nhiều:
Một chiếc chuông đặt ngay cạnh giường đôi khi hữu ích hơn nhiều thiết bị đắt tiền – nhất là khi người bệnh yếu, khó nói hoặc không thể tự di chuyển.
Nếu người bệnh dự kiến nằm lâu ngày, có thể ưu tiên mua những vật dụng dùng thường xuyên như tã, tấm lót, gối kê và vật tư vệ sinh. Với thiết bị có giá trị cao nhưng chỉ cần trong vài tuần hoặc vài tháng, chẳng hạn giường y tế – thuê thường là phương án hợp lý hơn.
Những thiết bị chuyên môn như máy hút đờm hoặc hệ thống oxy nên được lựa chọn dựa trên nhu cầu thực tế và hướng dẫn của bác sĩ, điều dưỡng. Đừng mua thiết bị chỉ vì nghĩ rằng “có sẵn thì sẽ yên tâm hơn”. Trong chăm sóc cuối đời, đúng thiết bị và dùng đúng cách quan trọng hơn việc có thật nhiều thiết bị trong nhà.
Sai lầm dễ gặp là thấy chỗ nào trống thì kê giường vào, sau đó mới nhận ra việc chăm sóc rất bất tiện. Tốt nhất, hãy đo phòng trước, dùng băng keo đánh dấu vị trí giường trên sàn rồi mới lắp đặt. Giường y tế sau khi lắp thường khá nặng và khó di chuyển.
Ưu tiên phòng ở tầng trệt, gần nhà vệ sinh và có cửa sổ. Nếu phòng ngủ quá chật để đặt giường, bình oxy, ghế bô và vẫn đủ lối đi – có thể chuyển giường ra phòng khách.
Nhiều gia đình e ngại phòng khách trông giống phòng bệnh. Nhưng với người bệnh phải nằm lâu, được ở gần người thân và duy trì sinh hoạt gia đình thường giúp giảm cảm giác cô đơn đáng kể.
Đây là khoảng không rất cần thiết khi chăm sóc người bệnh. Việc xoay trở thường cần hai người đứng hai bên hoặc ít nhất phải có đủ chỗ để một người đi vòng qua giường.
Nên chừa khoảng 80 – 90 cm mỗi bên, rộng hơn nếu sử dụng xe lăn hoặc thiết bị nâng. Kê giường sát tường khiến việc xoay trở khó khăn và dễ làm người bệnh bị kéo lê về một phía, gây mệt cho cả người bệnh lẫn người chăm sóc.
Nên có ba nguồn sáng:
Một chiếc đèn cảm biến chuyển động ở hành lang cũng khá hữu ích, đặc biệt khi người nhà phải hỗ trợ người bệnh đi lại vào ban đêm.
Dọn thảm dễ trượt, cuộn gọn dây điện, di chuyển bàn nước và chậu cây khỏi lối đi. Dây oxy và dây điện của giường không nên vắt ngang khu vực di chuyển.
Nếu cửa có bậc hoặc ngưỡng cao, có thể dùng một đoạn dốc tạm phù hợp để xe lăn và thiết bị di chuyển dễ dàng hơn.
Mở cửa sổ để không khí lưu thông hoặc dùng quạt ở tốc độ thấp để đảo khí trong phòng.
Để quạt thổi nhẹ vào vùng mặt cũng có thể giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn khi khó thở. Đây là một biện pháp đơn giản thường được sử dụng trong chăm sóc giảm nhẹ.
Đừng biến căn phòng thành một khu vực toàn thiết bị y tế. Một vài tấm ảnh, chiếc radio quen thuộc, chiếc gối yêu thích hay món đồ nhỏ gắn với thói quen hằng ngày đều có thể giúp người bệnh cảm thấy đây vẫn là không gian sống của mình.
Một căn phòng được sắp xếp tốt cần thuận tiện cho người chăm sóc nhưng vẫn giữ được sự riêng tư, thoải mái và cảm giác thân thuộc cho người bệnh.
Phòng cho người bệnh phải thoáng đãng, gọn, sạch sẽ và đầy đủ ánh sáng
Trường hợp người bệnh đau dữ dội vào lúc 2h sáng, cả nhà cuống cuồng tìm số điện thoại bác sĩ. Một danh sách được chuẩn bị từ trước có thể giúp mọi người bình tĩnh và xử lý nhanh hơn.
Hãy in hoặc viết tay danh sách này và đặt một bản ở tủ lạnh hoặc cửa phòng, một bản ngay đầu giường. Bạn cũng nên chụp lại và gửi vào nhóm chat gia đình để mọi người có thể mở trên điện thoại khi cần.
Ngay dưới danh sách liên hệ, nên ghi một phần thông tin ngắn về người bệnh gồm: Họ tên, năm sinh, chẩn đoán chính, các thuốc đang dùng và liều dùng, tiền sử dị ứng thuốc, nhóm máu nếu biết. Ghi thêm mục tiêu chăm sóc đã thống nhất với bác sĩ để người nhà và nhân viên y tế nắm được mong muốn của người bệnh.
Nếu gia đình đã thống nhất ưu tiên sự thoải mái và giảm triệu chứng thay vì các can thiệp cấp cứu kéo dài, hãy ghi rõ điều này. Khi tình huống xảy ra lúc mọi người đang hoảng loạn, một dòng thông tin rõ ràng có thể giúp tránh những xử trí không phù hợp với mong muốn của người bệnh.
Mỗi ngày, gia đình nên ghi lại những thông tin sau:
Đây là phần nhiều gia đình dễ bỏ quên, cho đến khi người chăm sóc chính kiệt sức và không thể tiếp tục. Chăm sóc người bệnh lâu ngày tạo ra áp lực cả về thể chất lẫn tinh thần, đặc biệt khi một người phải gánh phần lớn công việc.
Có 4 việc bạn nên sắp xếp ngay từ tuần đầu, khi mình vẫn còn đủ sức:
Ghi rõ tên người trực và thời gian phụ trách. Đừng để việc chăm sóc dừng ở câu “cả nhà cùng lo”, vì rất dễ thành chuyện cuối cùng chỉ một người làm. Tốt nhất, không ai phải trực hai đêm liên tiếp.
Khi người thân hỏi “cần gì cứ nói”, hãy giao ngay một việc cụ thể như đi chợ, trực buổi tối hoặc đưa người bệnh đi lấy thuốc. Người muốn giúp thường chỉ cần biết mình có thể làm gì.
Chăm sóc thay thế – nghĩa là sắp xếp người khác tạm thời chăm người bệnh để thân nhân được nghỉ, là một phần của chăm sóc giảm nhẹ. Có một giấc ngủ sâu sẽ giúp bạn tỉnh táo và giữ sức chăm sóc tốt hơn vào ngày hôm sau.
Đau buồn là phản ứng thường gặp khi mất người thân và có thể kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng. Nếu sau 06 tháng, cảm giác đau buồn vẫn rất nặng và ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt, sức khỏe hoặc các mối quan hệ, bạn nên tìm đến sự hỗ trợ chuyên môn.
Khi nói chuyện với người bệnh, đừng cố trấn an bằng những lời hứa như “mọi chuyện rồi sẽ ổn”. Đôi khi, ngồi xuống, lắng nghe và ở bên cạnh mới là điều người bệnh cần nhất.
Nếu bạn mất ngủ kéo dài, thường xuyên bật khóc hoặc bắt đầu cảm thấy bực bội với chính người mình đang chăm sóc, đừng vội trách bản thân. Đó có thể là dấu hiệu bạn đã quá sức. Bạn cần thêm thời gian nghỉ và thêm người cùng chăm sóc, chứ không phải cố gắng thêm nữa.
Gia đình có thể học cách lăn trở, lau người, cho ăn hay theo dõi tình trạng người bệnh. Nhưng một số việc cần nhân viên y tế thực hiện để tránh biến chứng. Đôi khi, vấn đề cũng đơn giản là người chăm sóc đã quá mệt để tiếp tục xoay xở một mình.
Bạn nên gọi điều dưỡng hoặc nhân viên y tế khi:
Dịch vụ điều dưỡng tại nhà không chỉ chăm sóc người bệnh tốt hơn mà còn chăm sóc “tinh thần” cả gia đình
Nhiều gia đình ngại nhờ điều dưỡng vì nghĩ mình nên tự chăm sóc người thân. Thực tế, nhờ hỗ trợ đúng lúc có thể giúp người bệnh tiếp tục được chăm sóc tại nhà và giảm nguy cơ phải nhập viện vì những biến chứng có thể phòng tránh.
PK Việt Úc là một trong những đơn vị tiên phong cung cấp Dịch vụ bác sĩ gia đình và điều dưỡng tại nhà ở TP.HCM và Hà Nội. Phòng khám có hơn 10 năm hoạt động, đội ngũ trên 50 bác sĩ và điều dưỡng có chứng chỉ hành nghề. Các dịch vụ phù hợp với người bệnh giai đoạn này gồm: Chăm sóc giảm nhẹ, hút đàm/điều trị khí dung, đặt và chăm sóc ống thông tiểu, đặt ống thông dạ dày/nuôi ăn qua ống, thay băng vết thương phức tạp, tiêm thuốc và hỗ trợ sinh hoạt hàng ngày. Đội ngũ hỗ trợ 24/7 và có thể đến tận nhà trong khoảng 30 phút tại những khu vực được phục vụ.
Đội ngũ bác sĩ và điều dưỡng của PK Việt Úc duy trì liên lạc thường xuyên với bác sĩ ung bướu hoặc bác sĩ đang điều trị tại bệnh viện để cập nhật diễn tiến bệnh và điều chỉnh kế hoạch chăm sóc kịp thời. Sự phối hợp này giúp người bệnh vừa được theo dõi sát sao về mặt y khoa, vừa cảm thấy an tâm khi ở gần gia đình trong giai đoạn cần chăm sóc đặc biệt.
Liên hệ ngay qua Hotline: 18006894 (TP.HCM) – 18006896 (Hà Nội) hoặc nhắn tin qua Zalo để được tư vấn giải pháp chăm sóc theo tình trạng cụ thể của người thân bạn.
Giám Đốc Chuyên Môn
Giám đốc Y khoa và đồng sáng lập các Phòng khám Việt Úc; Bác sĩ với hơn 30 năm kinh nghiệm trong y tế toàn cầu.
Tiểu sử