Ngày xuất bản: 17/08/2026
Giám Đốc Chuyên Môn
Lưu ý: Nội dung dưới đây chỉ mang tính chất tham khảo. Mọi quyết định về việc điều trị và chăm sóc cần được thảo luận với bác sĩ đang trực tiếp theo dõi bệnh nhân.
Khi ung thư tụy đã bước sang giai đoạn cuối và không còn khả năng điều trị bằng phẫu thuật, nhiều gia đình rơi vào trạng thái hoang mang. Hàng loạt câu hỏi xuất hiện cùng lúc: Có nên dùng morphine để giảm đau? Người bệnh ăn uống kém có cần truyền dinh dưỡng? Có nên chia sẻ đầy đủ tình trạng bệnh? Hay chăm sóc tại nhà sẽ phù hợp hơn ở giai đoạn này?
Những thông tin y khoa dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về chăm sóc giảm nhẹ cho bệnh nhân ung thư tụy giai đoạn cuối, để gia đình có thêm thông tin trước khi trao đổi với bác sĩ và đưa ra những quyết định phù hợp.
Chăm sóc giảm nhẹ là một hình thức chăm sóc y khoa dành cho người mắc bệnh nghiêm trọng. Mục tiêu là giảm đau, kiểm soát triệu chứng, mang lại sự thoải mái và hỗ trợ cả người bệnh lẫn gia đình trong suốt quá trình điều trị. Những bệnh lý này thường có nguy cơ đe dọa tính mạng, ảnh hưởng lớn đến khả năng sinh hoạt và chất lượng cuộc sống, đồng thời tạo áp lực cho người chăm sóc.
Chăm sóc giảm nhẹ được kết hợp với các phương pháp điều trị hiện có và xây dựng theo nhu cầu, mục tiêu cũng như mong muốn của từng người bệnh. Dịch vụ này phù hợp với mọi lứa tuổi và có thể bắt đầu ở bất kỳ giai đoạn nào của bệnh, thay vì chỉ áp dụng vào những ngày cuối đời.
Thuật ngữ “palliative” bắt nguồn từ tiếng Latin “palliare” – có nghĩa là “che chở” hoặc “bao bọc”. Ý nghĩa này phản ánh đúng vai trò của chăm sóc giảm nhẹ: Giúp người bệnh được bảo vệ khỏi những đau đớn và khó chịu do bệnh gây ra, từ đó sống thoải mái và có chất lượng hơn.
Ung thư tụy giai đoạn cuối thường khiến người bệnh phải đối mặt với nhiều triệu chứng khó chịu. Khi hiểu vì sao những triệu chứng này xuất hiện, người bệnh và gia đình sẽ bớt lo lắng hơn và biết rằng hầu hết đều có cách kiểm soát.
Tụy nằm sâu trong ổ bụng, ngay sát một dây thần kinh lớn, đám rối thần kinh tạng và cạnh ống mật chủ. Chính vị trí này khiến khối u dễ ảnh hưởng đến nhiều cơ quan xung quanh.
Khối u có thể chèn ép hoặc xâm lấn các dây thần kinh phía sau tụy. Khoảng 80% người bệnh đã bị đau ngay khi được chẩn đoán – và ở giai đoạn tiến xa, gần 90% gặp tình trạng đau đáng kể. Cơn đau thường xuất hiện ở vùng thượng vị, lan ra sau lưng và tăng lên khi nằm hoặc sau bữa ăn.
Nếu khối u nằm ở đầu tụy và chèn ép ống mật chủ, mật không thể lưu thông xuống ruột mà ứ lại trong máu. Người bệnh sẽ thấy da và mắt vàng, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu, kèm theo cảm giác ngứa nhiều do muối mật tích tụ dưới da.
Tụy có nhiệm vụ tiết men tiêu hóa. Khi lượng men giảm hoặc không đến được ruột, thức ăn khó được tiêu hóa hoàn toàn. Người bệnh dễ đầy hơi, đau bụng, đi ngoài phân nhiều mỡ và sụt cân dù vẫn ăn uống bình thường.
Ở giai đoạn muộn, dịch có thể tích tụ trong khoang bụng. Tình trạng này được gọi là cổ trướng. Khối u cũng có thể chèn ép một phần ruột non khiến thức ăn khó đi qua, khiến người bệnh nhanh no, buồn nôn hoặc nôn sau khi ăn.
Điều đáng lưu ý là những triệu chứng này đều có nhiều phương pháp giúp kiểm soát – từ thuốc giảm đau, hỗ trợ tiêu hóa đến các thủ thuật giảm tắc mật hoặc giảm chèn ép. Người bệnh không cần phải âm thầm chịu đựng vì luôn có những biện pháp giúp cải thiện chất lượng cuộc sống.
Tìm hiểu các triệu chứng thường gặp của ung thư tụy giai đoạn cuối và cách kiểm soát để người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn
Đây là sai lầm nhiều gia đình gặp phải. Thuốc giảm đau trong điều trị ung thư được kê theo lịch cố định để duy trì nồng độ thuốc ổn định trong máu.
Bên cạnh đó sẽ có thêm liều “cứu hộ” dành cho những cơn đau bùng phát. Nếu đợi đến khi người bệnh đau dữ dội mới uống thuốc thì việc kiểm soát đau sẽ khó khăn hơn rất nhiều. Hãy hỏi bác sĩ về liều thuốc bao nhiêu là đúng và khi nào nên dùng.
Nhiều gia đình lo lắng morphine sẽ gây nghiện. Thực tế, khi dùng để điều trị đau do ung thư, bác sĩ sẽ điều chỉnh liều dựa trên mức độ đau của người bệnh. Điều quan trọng là gia đình cần mô tả trung thực tình trạng đau, thay vì tự ý giảm liều vì sợ tác dụng phụ.
Một nỗi lo khác là “opioid khiến người bệnh mất sớm hơn”. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) cho biết các nghiên cứu chưa ghi nhận mối liên hệ giữa việc sử dụng opioid để giảm đau và tử vong sớm.
Điều cần lưu ý hơn là táo bón. Đây là tác dụng phụ rất thường gặp khi dùng opioid nên bác sĩ thường kê thuốc nhuận tràng ngay từ đầu để phòng ngừa.
Nếu bệnh nhân vẫn còn đau nhiều mặc dù đã sử dụng liều cao opioid, có thể thực hiện thủ thuật gây tê để phong bế đám rối tạng. Hãy trao đổi với bác sĩ về phương pháp phong bế này.
Thủ thuật này giúp ngăn tín hiệu đau từ vùng tụy truyền lên não và cũng được khuyến nghị cân nhắc sớm ở người bệnh ung thư tụy tiến xa. Tuy nhiên, phương pháp này không phù hợp với tất cả mọi người, đặc biệt là người đang dùng thuốc chống đông, nhiễm trùng hoặc tắc ruột.
Vàng da do tắc mật thường khiến người bệnh ngứa nhiều, mệt mỏi, buồn nôn và ăn uống kém.
Trong nhiều trường hợp, đặt stent đường mật giúp cải thiện triệu chứng khá hiệu quả. Tuy nhiên, stent đôi khi bị tắc. Khi bị tắc, người bệnh sẽ sốt, rét run và vàng da nặng hơn. Đây là tình huống cấp cứu, gia đình cần đưa người bệnh đến bệnh viện ngay.
Nếu chưa thể đặt stent, một vài cách đơn giản cũng giúp người bệnh dễ chịu hơn như:
Tiểu đường
Tuyến tụy tiết ra insulin để kiểm soát đường huyết. Tiểu đường mới khởi phát hoặc nặng lên là dấu hiệu đặc trưng của ung thư tuyến tụy, và nhiều bệnh nhân trong số này đang dùng insulin hoặc thuốc uống hạ đường huyết.
Các dấu hiệu hạ đường huyết gồm: run tay, chóng mặt, vã mồ hôi, đói cồn cào, khó chịu ở bụng, tim đập nhanh, khó tập trung, mệt yếu, cáu gắt, đau đầu, tê môi, lưỡi hoặc má. Người nhà cần học cách nhận biết sớm những dấu hiệu này. Một ly nước có đường sẽ giúp cải thiện ngay lập tức!
Nếu nguyên nhân là thiếu men tụy, bác sĩ có thể chỉ định liệu pháp thay thế men tụy (PERT) như Creon để cải thiện đầy bụng, phân mỡ và sụt cân. Men tụy cần uống ngay trong bữa ăn hoặc bữa phụ, không nên uống sau khi ăn xong.
Một số mẹo giúp việc ăn uống dễ dàng hơn:
Ở giai đoạn này, người bệnh thường ăn và uống rất ít. Đây là một phần tự nhiên của tiến triển bệnh, không có nghĩa là gia đình chăm sóc chưa tốt.
Thay vì cố ép ăn, hãy tập trung giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn. Có thể lau miệng bằng gạc ẩm, thoa son dưỡng môi hoặc cho từng ngụm nước nhỏ, đá bào nếu người bệnh còn nuốt được.
Việc truyền dịch hoặc thay đổi chế độ dinh dưỡng cần được trao đổi với bác sĩ điều trị vì mỗi trường hợp sẽ khác nhau.
Cổ trướng ác tính ở bệnh nhân ung thư tuyến tụy được xử trí bằng cách dẫn lưu dịch – có thể chọc hút một lần, hoặc đặt ống thông lưu để dẫn lưu liên tục.
Khi khối u gây tắc ruột, người bệnh thường được điều trị bằng nhiều biện pháp phối hợp như giải áp dạ dày, thuốc giảm đau, thuốc chống nôn và các thuốc chuyên biệt khác.
Gia đình không cần ghi nhớ tên từng loại thuốc. Điều quan trọng là nhận biết các dấu hiệu cần liên hệ bác sĩ ngay, gồm:
Đây đều là những triệu chứng cần được đánh giá và xử trí sớm, không nên xem là diễn biến bình thường của giai đoạn cuối.
Người mắc ung thư tụy dễ rơi vào trầm cảm, nhất là khi triệu chứng kéo dài, bệnh tiến triển hoặc thiếu sự đồng hành từ người thân. Đây là một vấn đề sức khỏe cần được nhận biết và điều trị, chứ không thể giải quyết bằng vài câu động viên hay lời khuyên “hãy suy nghĩ tích cực”. Nhưng lưu ý rằng thuốc chống trầm cảm thường phải mất vài tuần mới có tác dụng!
Gia đình có thể giúp người bệnh cảm thấy nhẹ lòng hơn bằng những điều rất đơn giản. Hãy giữ nếp sinh hoạt quen thuộc để ngôi nhà vẫn là nơi mang lại cảm giác bình yên. Tôn trọng những lựa chọn người bệnh vẫn có thể tự quyết, như chọn quần áo, món ăn hoặc chỗ ngồi yêu thích. Đôi khi, chỉ cần ngồi bên cạnh và lắng nghe trong im lặng cũng đủ để họ cảm thấy được yêu thương và an tâm.
Bên cạnh đó, người chăm sóc cũng cần được quan tâm. Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO: Chăm sóc giảm nhẹ bao gồm cả việc hỗ trợ người thân vượt qua những áp lực trong suốt quá trình điều trị và sau khi người bệnh qua đời. Vì vậy, nếu bạn cảm thấy mệt mỏi, kiệt sức hay cần được chia sẻ, hãy tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần.
Nhiều gia đình ngại nói với người thân về chẩn đoán bệnh vì sợ họ suy sụp. Thực tế, không có một cách đúng nào dành cho tất cả mọi người. Điều quan trọng là tôn trọng mong muốn của chính người bệnh.
Theo Quyết định 183/QĐ-BYT ngày 25/01/2022 của Bộ Y tế: Người bệnh hoặc gia đình có quyền được biết về chẩn đoán và tiên lượng nếu họ mong muốn, đồng thời được trao đổi với nhân viên y tế để thống nhất mục tiêu chăm sóc. Vì vậy, thay vì quyết định thay, gia đình nên hỏi người bệnh muốn biết đến mức nào và tôn trọng lựa chọn đó.
Gia đình cũng nên trao đổi với bác sĩ về kế hoạch chăm sóc từ sớm. Khi những mong muốn đã được chia sẻ trước, mọi người sẽ bớt áp lực và dễ đưa ra quyết định hơn nếu tình trạng bệnh thay đổi.
Nếu người bệnh còn tỉnh táo, hãy nhẹ nhàng cùng họ trò chuyện về những điều như:
Đây có thể là những cuộc trò chuyện khó mở lời, nhưng lại giúp người bệnh cảm thấy được lắng nghe, được tôn trọng và yên tâm hơn trên chặng đường phía trước.
Khi biết trước những gì có thể xảy ra, gia đình sẽ bình tĩnh và chuẩn bị tốt hơn để đồng hành cùng người bệnh.
Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (American Cancer Society): Trong vài tuần đến khoảng một tháng cuối, người bệnh thường yếu dần, ngủ nhiều hơn, ăn uống ít lại, cần nhiều sự hỗ trợ trong sinh hoạt hàng ngày và dần không còn hứng thú với những hoạt động quen thuộc. Mỗi người sẽ có diễn tiến khác nhau nên không ai có thể xác định chính xác thời điểm.
Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) cho biết: Trong những giờ cuối, người bệnh có thể không còn phản ứng với người xung quanh. Nhiều thay đổi về hô hấp và thể chất lúc này đều là diễn biến thường gặp. Chẳng hạn, tiếng thở khò khè do dịch tiết ứ đọng ở cổ họng có thể khiến gia đình lo lắng, nhưng đây là hiện tượng khá phổ biến và có thể được nhân viên y tế hướng dẫn xử trí. Không nên tự hút đờm tại nhà bằng các dụng cụ không phù hợp.
Điều mà nhiều gia đình và nhân viên y tế ghi nhận là thính giác có thể vẫn còn hoạt động đến những thời điểm cuối. Vì vậy, hãy tiếp tục trò chuyện, gọi tên hoặc nắm tay người bệnh. Dù họ không đáp lại, những cử chỉ ấy vẫn có thể mang lại sự an tâm và kết nối sâu sắc.
Hiểu những thay đổi thường gặp trong giai đoạn cuối để đồng hành cùng người bệnh với sự bình tĩnh, thấu hiểu và đúng cách
Nhiều gia đình muốn đưa người thân về nhà để có không gian quen thuộc và thoải mái hơn. Tuy nhiên, việc chăm sóc các trường hợp cần thay băng vết thương, chăm sóc ống thông, tiêm truyền hay kiểm soát cơn đau khiến không ít người lo lắng vì thiếu kinh nghiệm.
Dịch vụ chăm sóc giảm nhẹ tại nhà giúp gia đình yên tâm hơn khi điều dưỡng đến tận nơi thực hiện các thủ thuật cần thiết, hướng dẫn cách chăm sóc hàng ngày và luôn có bác sĩ theo dõi, hỗ trợ chuyên môn khi cần.
PK Việt Úc có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tại nhà – tại Hà Nội (2014) và TP. Hồ Chí Minh (2020), bao gồm chăm sóc giảm nhẹ và chăm sóc cuối đời cho người bệnh ung thư. Điều dưỡng tại PK Việt Úc có chứng chỉ hành nghề và mọi kế hoạch chăm sóc đều được bác sĩ của phòng khám giám sát.
Đội ngũ của chúng tôi luôn phối hợp với bác sĩ điều trị để theo dõi tình trạng người bệnh và điều chỉnh việc chăm sóc khi cần. Gia đình cũng được hỗ trợ kịp thời để người bệnh nhận được sự chăm sóc phù hợp, thống nhất.
Nếu gia đình đang cân nhắc dịch vụ này, hãy nhắn tin qua Zalo hoặc gọi 18006894 (TP.HCM) – 18006896 (Hà Nội) để được tư vấn phương án chăm sóc phù hợp với tình trạng của người bệnh.
Buồn ngủ là tác dụng phụ khá thường gặp trong vài ngày đầu dùng morphine hoặc sau khi tăng liều. Triệu chứng này thường sẽ giảm dần khi cơ thể thích nghi. Nếu người bệnh lơ mơ kéo dài hoặc khó đánh thức, gia đình nên báo bác sĩ để được điều chỉnh liều thuốc.
Việc truyền đạm hay truyền dịch cần dựa trên tình trạng sức khỏe và mục tiêu điều trị của từng người bệnh. Ở giai đoạn rất muộn, truyền dịch đôi khi không giúp người bệnh dễ chịu hơn, thậm chí có thể gây phù hoặc ứ dịch. Gia đình nên trao đổi với bác sĩ điều trị để hiểu rõ lợi ích của việc truyền trong từng thời điểm.
Điều này phụ thuộc vào tình trạng của người bệnh. Nếu mục tiêu là kiểm soát đau, giảm triệu chứng và hỗ trợ sinh hoạt hàng ngày, chăm sóc tại nhà với sự theo dõi của đội ngũ y tế thường giúp người bệnh thoải mái hơn. Khi cần thực hiện các thủ thuật như đặt stent hoặc dẫn lưu dịch, người bệnh có thể đến bệnh viện.
Giám Đốc Chuyên Môn
Giám đốc Y khoa và đồng sáng lập các Phòng khám Việt Úc; Bác sĩ với hơn 30 năm kinh nghiệm trong y tế toàn cầu.
Tiểu sử