Bệnh nhân ung thư bị phù chân do đâu? Làm thế nào để chăm sóc hiệu quả?

Phù chân là dấu hiệu thường gặp ở bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối – gây cảm giác khó chịu, nặng nề  ảnh hưởng đến chất lượng sống của họ.

Triệu chứng này có thể đến từ nhiều nguyên nhân khác nhau. PK Việt Úc sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân người bệnh bị phù chân và cách chăm sóc phù hợp ngay tại nhà.

Nguyên nhân gây phù ở người bệnh ung thư giai đoạn cuối

Phù chân là một biểu hiện lâm sàng ở những bệnh nhân ung thư  giai đoạn cuối, phản ảnh tiến triển nguy hiểm của ung thư. Dưới đây là những nguyên nhân chính

Tắc nghẽn hệ bạch huyết

Các tế bào ung thư di căn đến hạch bạch huyết vùng chậu hoặc bẹn có thể chèn ép hệ thống dẫn lưu bạch hữu. Điều này khiến dịch bị ứ lại và dẫn đến phù nề chân.

Suy giảm chức năng các cơ quan quan trọng

Khi tiến triển, ung thư có thể trực tiếp hoặc gián tiếp ảnh hưởng đến hoạt động của các cơ quan thận, gan và tim, khiến chúng bị suy yếu và có thể dẫn đến suy thận, suy gan và suy tim – gây phù nề ở vùng chân.

Suy dinh dưỡng và giảm protein máu

Ở giai đoạn cuối, người bệnh thường ăn uống kém nên dễ bị suy dinh dưỡng và giảm lượng albumin trong máu. Đây là một loại protein đóng vai trò duy trì áp suất keo, nếu thiếu hụt sẽ khiến khả năng giữ nước trong mạch máu suy giảm, góp phần gây phù.

Tác dụng phụ của thuốc điều trị

Một số thuốc hóa trị như taxanes, cisplatin cùng với corticosteroid hoặc các liệu pháp nhắm trúng đích có thể làm cơ thể giữ nước, tăng tính thấm mao mạch và dẫn đến rối loạn chức năng nội mô, cũng sẽ gây phù.

Ít vận động

Sức khỏe của bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối sẽ suy kiệt, yếu và khó vận động. Điều này cũng góp phần làm ứ trệ dịch và gây phù.

Nhận biết tình trạng phù nề ở bệnh nhân ung thư

Tình trạng phù chân xảy ra do tình trạng cơ thể người bệnh tích tụ chất lỏng tại các mô hay các khoang tăng lên. Nhận biết sớm các dấu hiệu này sẽ giúp cải thiện sức khỏe và chất lượng sống của người bệnh.

Dưới đây là những dấu hiệu mà gia đình nên chú ý thật kỹ:

• Sưng phù ở cẳng chân, bàn chân và mắt cá nhân. Bệnh nhân sẽ cảm thấy đau nhức, khó chịu và khó di chuyển, kèm tình trạng tăng cân “chóng mặt”. 
• Một dấu hiệu đặc trưng của phù nề là da bị căng phồng, bóng và khi ấn vào, vùng da đó sẽ lõm xuống, đồng thời da chậm nảy trở lại trạng thái ban đầu. Đây là biểu hiện của việc tích tụ chất lỏng dưới da.
• Phù nề có thể làm suy hô hấp và tuần hoàn. Nếu xuất hiện khó thở, ho hoặc nhịp tim bất thường – cần xử trí y tế ngay vì có thể liên quan phù phổi hoặc biến chứng tim mạch.

Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, gia đình nên chủ động liên hệ sớm với bác sĩ điều trị để được đánh giá đúng nguyên nhân và can thiệp kịp thời theo hướng phù hợp nhất.

Triệu chứng nhận diện bệnh nhân ung thư bị phù chân

Phù chân rất hay gặp ở người bệnh giai đoạn cuối. Nó có thể có thể khởi phát âm thầm, rồi tăng dần theo thời gian, gây khó chịu rõ rệt và làm suy giảm chất lượng sống. Người bệnh thường gặp các biểu hiện sau:

• Giai đoạn đầu chỉ sưng nhẹ, nên dễ bị bỏ qua. Về sau, chân sưng nhìn to hơn bình thường, đôi khi hai chân sưng không đều nên lệch kích thước thấy rõ.
• Da vùng phù căng bóng do dịch ứ phía dưới.
• Chân nặng, tức, khó chịu – khiến việc đứng lên, đi lại và vận động bị hạn chế.
• Da ở vùng phù có thể dày hoặc cứng hơn so với các vùng da khác.
• Ngoài ra, người bệnh có thể gặp thêm: đau nhức âm ỉ hoặc đau khi cử động, hạn chế tầm vận động ở cổ chân/gối, da đổi màu…

Phù chân là dấu hiệu bệnh ung thư trở nặng? 

Tình trạng phù chân có thể là dấu hiệu bệnh ung thư đang tiến triển nặng hơn, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Đây là triệu chứng không đặc hiệu, có thể xuất hiện từ nhiều nguyên nhân khác nhau như: nằm nhiều, ít vận động, suy dinh dưỡng… cho đến các nguyên nhân nghiêm trọng hơn như suy tạng, huyết khối tĩnh mạch sâu hoặc tình trạng ung thư lan rộng.

Người bệnh cần được đánh giá y tế khẩn cấp ngay nếu có một trong các dấu hiệu sau, vì có thể liên quan đến biến chứng nguy hiểm:

• • Khó thở hoặc hụt hơi xuất hiện đột ngột – có thể do thuyên tắc phổi, một cấp cứu nội khoa.
  • Đau đột ngột kèm sưng một bên chân, và càng tăng khi đứng/đi – có thể do huyết khối tĩnh mạch sâu.
  • Phù lan nhanh, lan rộng hoặc lan lên thân trên: có thể do hội chứng chèn ép hệ thống bạch huyết trung tâm hoặc chèn ép tĩnh mạch chủ dưới.

• Vùng phù đỏ, ấm và đau khi chạm – có thể do viêm mô tế bào/nhiễm trùng mô mềm.

• Tăng cân “chóng mặt” không rõ lý do – có thể do bị tràn dịch (ổ bụng, màng phổi…) hoặc giữ nước toàn thân.

• Bí tiểu hoặc bí đại tiện – có thể do khối u vùng chậu hoặc chèn ép tủy sống.

Các phương pháp chẩn đoán phù chân do ung thư

Để xác định chính xác nguyên nhân, bác sĩ cần thăm khám và đánh giá theo một quy trình rõ ràng và toàn diện. Mục tiêu của chẩn đoán là tìm đúng nguyên nhân gây phù để chọn hướng giải pháp xử trí phù hợp.

Thăm khám lâm sàng kỹ lưỡng

Bác sĩ sẽ khai thác chi tiết tiền sử bệnh, thời điểm phù xuất hiện, phù một bên hay hai bên, tiền sử gia đình và các triệu chứng đi kèm (như mệt mỏi, đau, sụt cân nhanh chóng, thay đổi thói quen tiểu…). 

Đồng thời, bác sĩ sẽ kiểm tra ấn lõm và mức độ phù, để xác định tình trạng thực tế và mức độ nặng nhẹ.

Xét nghiệm máu tổng quát

Nhóm xét nghiệm này giúp bác sĩ đánh giá toàn diện về “sức khỏe” của các cơ quan như tim, thận, gan và kiểm tra các dấu hiệu khác (như thiếu máu, viêm nhiễm, các bất thường về protein máu…). Đây đều là những nguyên nhân liên quan đến ung thư và có thể gây phù.

Xét nghiệm máu giúp bác sĩ đánh giá tình trạng tổng quan của người bệnh và đưa ra hướng điều trị phù hợp

Chẩn đoán hình ảnh

Đây là bước quan trọng để tìm nguyên nhân tắc nghẽn hoặc chèn ép.

Đây là nhóm phương pháp rất quan trọng để tìm kiếm khối u hoặc các nguyên nhân gây chèn ép, tắc nghẽn.

• Siêu âm: Thường được ưu tiên trước vì nhanh và dễ thực hiện. Siêu âm có thể hỗ trợ phát hiện huyết khối tĩnh mạch sâu, hạch bạch huyết sưng to hoặc các khối u chèn ép mạch máu.
• CT scan hoặc MRI: Cung cấp hình ảnh chi tiết hơn về cơ quan nội tạng, mạch máu và hạch bạch huyết. Dựa vào đó, bác sĩ sẽ xác định hệ hạch và mạch máu. Bác sĩ dựa vào đó để xác định vị trí, kích thước khối u, mức độ lan rộng/di căn và các điểm chèn ép gây cản trở tuần hoàn hoặc bạch huyết.
• X-quang: Được sử dụng khi cần đánh giá nhanh tình trạng lồng ngực để tìm dấu hiệu tràn dịch màng phổi hoặc tổn thương di căn phổi.

Các xét nghiệm chuyên biệt khác

• Xét nghiệm nước tiểu 24 giờ, nếu nghi hội chứng thận hư.
• Chọc hút dịch hoặc sinh thiết hạch khi nghi phù chân do hạch lớn hay phù bạch huyết do di căn.
• Tùy vào biểu hiện và kết quả ban đầu, bác sĩ có thể chỉ định thêm.

Cách biện pháp kiểm soát và khắc phục phù chân do ung thư

Phù chân ở người bệnh ung thư giai đoạn cuối thường gây nặng chân, đau tức và khó đi lại, làm người bệnh mệt mỏi hơn. Để kiểm soát hiệu quả, phác đồ điều trị nên được cá thể hóa theo nguyên nhân và thể trạng người bệnh.

Đối với người bệnh

• Mang vớ áp lực hoặc băng ép y khoa: Đây là cách hỗ trợ khá hiệu quả để giảm ứ dịch ở chân, giúp dịch “trở về” tuần hoàn tốt hơn. Đồng thời, còn hỗ trợ cải thiện lưu thông máu.
• Tránh mang quần áo, giày dép bó sát: Quần áo quá bó khiến máu khó lưu thông và dẫn đến sưng tấy nghiêm trọng hơn. Gia đình nên ưu tiên chọn quần áo rộng và giày mềm, vừa chân cho người bệnh.
• Kê cao chân khi nghỉ: Khi nằm hoặc ngồi nghỉ, nên kê chân cao hơn tim bằng gối/ghế kê chân để giảm dồn dịch xuống bàn chân và cổ chân..
• Vận động nhẹ, đi lại ngắn: Đi vài vòng ngắn, co duỗi cổ chân, xoay cổ chân nhẹ có thể giúp máu và dịch lưu thông tốt hơn. Lưu ý, các hoạt động này cần được hướng dẫn bởi bác sĩ/điều dưỡng chuyên khoa để đảm bảo phù hợp với thể trạng của người bệnh.
• Ăn uống hợp lý, giảm muối: Muối làm cơ thể giữ nước, dễ phù hơn. Hạn chế đồ mặn và chế biến sẵn (như đồ chiên mặn, thịt xông khói, jambon, súp đóng hộp).
• Sử dụng thuốc lợi tiểu: Một số trường hợp bác sĩ sẽ kê thêm thuốc lợi tiểu để giảm ứ dịch, chẳng hạn như furosemide, hydrochlorothiazide…

Đối với người chăm sóc

Người chăm sóc là “điểm tựa vững vàng” giúp người bệnh dễ chịu hơn và hạn chế các biến chứng nguy hiểm. Dưới đây là những công việc hỗ trợ đơn giản nhưng cần thiết mà gia đình nên thực hiện:

• Theo dõi sát để nhận diện sớm các dấu hiệu lạ, nhất là khó thở hoặc sưng vùng mặt.
• Khi nằm hoặc ngồi, giúp người bệnh kê gối, tựa phần đang sưng phù để thoải mái và giảm căng tức.
• Khi nấu ăn, không thêm muối, xì dầu hoặc bột ngọt để tránh làm tình trạng phù nặng hơn.
• Tập đọc nhãn thực phẩm hoặc hỏi bác sĩ/ chuyên gia dinh dưỡng khi cần để chọn thực phẩm phù hợp.
• Ghi lại chỉ số cân nặng theo từng ngày. Nên cân 1 – 2 ngày/lần trên cùng một chiếc cân và cùng thời điểm trong ngày để so sánh chính xác.

Gia đình cần theo dõi và ghi lại chỉ số cân nặng của người bệnh mỗi ngày

Những câu hỏi thường gặp về phù chân do ung thư giai đoạn cuối

Phù chân do ung thư giai đoạn cuối có điều trị được không?

Có. Mục tiêu điều trị tập trung vào việc giảm sưng và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh. Tùy vào nguyên nhân gây phù và thể trạng tổng quát của bệnh nhân, mà bác sĩ sẽ chọn giải pháp điều trị phù hợp.

Phù chân có phải là dấu hiệu của ung thư giai đoạn cuối không?

Không hẳn. Như đã chia sẻ ở trên, phù chân không phải là triệu chứng đặc hiệu của ung thư giai đoạn cuối. Triệu chứng này có thể xuất hiện do nhiều lý do về vấn đề tìm, thân hay gan hoặc tác dụng phụ một số thuốc điều trị ung thư có thể khiến cơ thể giữ nước và muối. 

Có thể ngăn ngừa phù chân không?

Có, nhưng chỉ ở một số phù hợp, nếu nguyên nhân phù chân do tác dụng phụ của thuốc điều trị ung thư.

Ngoài ra, để ngăn ngừa triệu chứng này, gia đình và người bệnh nên: 

• Điều chỉnh chế độ ăn uống phù hợp theo tư vấn.
• Thực hiện các bài tập nhẹ nhàng để tăng lưu thông máu.
• Kê cao chân đúng cách khi ngồi/nghỉ ngơi.
• Theo dõi lượng dịch vào – ra.

Trường hợp phù chân do suy thận/gan hoặc tắc bạch huyết, việc ngăn ngừa phù chân sẽ khó hơn – chủ yếu tập trung vào kiểm soát triệu chứng.

Bị phù chân do ung thư giai đoạn cuối đều có thể sử dụng thuốc lợi tiểu?

Không phải trường hợp nào bác sĩ cũng kê khai thuốc lợi tiểu. Việc dùng hay không phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe của người bệnh và tác động của thuốc lên cơ thể. Bác sĩ sẽ cân nhắc lợi ích – rủi ro để tránh các tác dụng phụ không mong muốn.

Phù chân ở giai đoạn cuối nên được tiếp cận theo hướng chăm sóc giảm nhẹ kết hợp điều trị chuyên khoa – tập trung vào an toàn và sự thoải mái của người bệnh.

Nếu thấy có các dấu hiệu bất thường, bệnh nhân/gia đình nên chủ động liên hệ PK Việt Úc qua Hotline: 18006894 (Khu vực TPHCM) để được đánh giá kịp thời – đồng thời, tham khảo Dịch Vụ Chăm Sóc Người Bệnh Ung Thư tại nhà để đưa ra lựa chọn phù hợp.